(untitled) (Xalqaro ilmiy pediatriya jurnali, 2026)
Semizlik bolalarda jiddiy salomatlik muammolari bilan bog‘liq bo‘lib, kattalarda kasallanish va o‘limning asosiy va erta xavf omili hisoblanadi. Semizlikning salomatlikka bevosita ta’siriga giperlipidemiya, gipertoniya va glyukozaga tolerantlik ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotning maqsadi semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda hayot tarzini o‘zgartirishdan oldin va keyin leptin va adiponektin darajasini baholash va ularni biomarker sifatidagi rolini aniqlash. Material va usullar: Ushbu tadqiqot uchun bir yuz to‘rt nafar ortiqcha vaznli va semiz bolalar (51 nafar o‘g‘il bola va 53 nafar qizlar) kiritildi va ular asosiy guruhni tashkil qildi. Endokrin, yurak-qon tomir, oshqozon ichak yoki jigar kasalliklari bo‘lmagan, normal vaznli ellik to‘rt nafar bola tadqiqotning nazorat guruhini tashkil qildi. Dastlabki 104 nafar boladan bir yillik hayot tarzi o‘zgarishidan so‘ng qayta tekshiruvga 48 nafari qaytgan. Ushbu bolalardan dastlabki bosqichda, shuningdek, bir yildan so‘ng antropometrik ko‘rsatkichlar baholangan. Hayot tarziga aralashuv dasturi ovqatlanish va jismoniy faollikni o‘zgartirishni o‘z ichiga olgan. Bolalar va ularning ota-onalariga uglevodlar (55%), oqsillar (15%) va lipidlarni (jami 30%, to‘yingan yog‘lar 10% dan kam) muvozanatli taqsimlashga asoslangan normal kaloriyali ovqatlanishga o‘tish tavsiya etiladi. Jismoniy faollik shaklini o‘zgartirishda aerobik mashqlarni haftasiga uch-besh marta 45-60 daqiqadan kam bo‘lmagan vaqt davomida bajarish tavsiya etiladi. Natijalar: Semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda (A guruhi, n=104) dastlabki bosqichda nazorat guruhiga (B guruhi, n=54), dastlabki bosqichda (C guruhi, n=48) va 1 yillik aralashuvdan keyin (D guruhi, n=48) klinik va biokimyoviy xususiyatlar aniqlandi. 1 yillik profilaktik aralashuvdan so‘ng 48 nafar bola qayta tekshiruvdan o‘tkazildi. Tana vazni o‘zgarmagan va ozgan bolalar solishtirildi. Semizlik va ortiqcha vaznga ega bo‘lgan bolalarda ko‘plab ko‘rsatkichlar, jumladan, insulin darajasi, HOMA-IR va adiponektin darajasida vazn yo‘qotgan va normal vaznga ega bo‘lgan bolalar bilan solishtirganda statistik farqlar yo‘q edi, bu yana bir bor turmush tarzini o‘zgartirishning bolalarga ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi. Biroq, leptin darajasi semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda normal vaznli bolalarga qaraganda yuqori bo‘lgan, bu esa metabolik holatning "me’yorlashishiga" qaramay, leptin ushbu ijobiy ko‘rsatkichlarga mos ravishda o‘zgarmaganligini taxmin qilish imkonini beradi. Xulosalar: bizning tadqiqotimiz semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda oddiy parhez tavsiyalari va jismoniy faollikning metabolik va klinik ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’sirini tasdiqlaydi. Leptin darajasi vazn yo‘qotmagan bolalarda sezilarli tarzda oshgan ammo haqiqatda vazn yo‘qotgan bolalarda dastlabki darajaga qaraganda sezilarli o‘zgarishlar bo‘lmagan, bu leptin tana vazni o‘zgarishiga to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liq emas, deb taxmin qilishga imkon beradi.Adiponektin bolalarda semizlik va ortiqcha vazn profilaktikasi va davolashning ijobiy natijalarini baholash, metabolik o‘zgarishlar monitoringi hamda ularni aniqlashning eng yaxshi va oddiy markeri hisoblanadi.