Андижанский государственный медицинский институт
Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarda ichak mikrobiomining metabolik kooperatsiyasi hamda proteolitik faolligi
Kirish. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarda ichak mikrobiomining buzilishi uning metabolik faolligi o‘zgarishi bilan kechadi. Ushbu o‘zgarishlarning eng muhim funksional biomarkerlari qisqa zanjirli yog‘ kislotalari (QZYK) hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan erta yoshdagi bolalarda qisqa zanjirli yog‘ kislotalari hosil bo‘lishining yoshga oid xususiyatlari hamda ichak mikrobiomining funksional holatini o‘rganish. Materiallar va usullar. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan erta yoshdagi bolalar hamda nazorat guruhidagi sog‘lom bolalarning najas namunalarida qisqa zanjirli yog‘ kislotalari profili o‘rganildi. Atsetat, propionat, butirat, tarmoqlangan yog‘ kislotalari yig‘indisi, IsoCn/Cn nisbati va anaerob indeks M.D. Ardatskaya usuli bo‘yicha gaz-suyuqlik xromatografiyasi yordamida aniqlandi. Bolalar uch yosh guruhiga ajratildi: 0–6 oy, 6–12 oy va 1–3 yosh. Natijalar va muhokama. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarda barcha yosh guruhlarida ichak mikrobiomining metabolik faolligi buzilgani aniqlandi. Eng yaqqol o‘zgarish butirat ishlab chiqarilishining kamayishi bo‘lib, bu 6–12 oylik bolalarda nazorat guruhiga nisbatan 3,7 marta past bo‘ldi. Shuningdek, propionat miqdorining kamayishi, anaerob indeksning pasayishi va proteolitik metabolizm ustunligini aks ettiruvchi IsoCn/Cn nisbatining oshishi kuzatildi. Aniqlangan o‘zgarishlar butirat ishlab chiqaruvchi obligat anaerob bakteriyalar faolligining pasayishi, saxarolitik fermentatsiyaning buzilishi va ichak mikrobiotasining funksional metabolik yetishmovchiligi shakllanishini ko‘rsatadi. Xulosa. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan erta yoshdagi bolalarda qisqa zanjirli yog‘ kislotalari ishlab chiqarilishining yoshga bog‘liq buzilishlari aniqlandi. Ular butirat va propionat tanqisligi, proteolitik metabolizmning kuchayishi hamda obligat anaerob ichak mikrobiotasi funksional faolligining pasayishi bilan tavsiflanadi.
Mualliflik huquqi (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
2021–2025-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Andijon viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida operatsiya qilingan bolalarda tug‘ma yurak nuqsonlari tuzilmasining xususiyatlari va rivojlanish omillari
Kirish. Tug‘ma yurak nuqsonlari bolalar kasallanishi va nogironligining asosiy sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Muammoning dolzarbligi og‘ir va kombinatsiyalangan shakllar ulushining ortishi, shuningdek, ularning tuzilishi va prognoziga hududiy hamda etnik xususiyatlarning ta’siri bilan bog‘liq. Shu sababli TYuNni muntazam monitoring qilish erta tashxis, kardiojarrohlik yordami va reabilitatsiyani takomillashtirish uchun muhimdir. Maqsad. 2021–2025-yillarda Andijon viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazida operatsiya qilingan bolalarda tug‘ma yurak nuqsonlari (TYuN) tuzilmasining xususiyatlari hamda klinik-anamnestik omillarni aniqlash. Materiallar va usullar. 2021–2025-yillarda davolangan TYuN bo‘lgan 927 nafar bola o‘rganildi, ulardan 497 nafari operatsiya qilingan. Barcha 927 bolaning tibbiy hujjatlari retrospektiv tahlil qilindi, umumiy guruh tarkibidagi 128 nafar bola esa qo‘shimcha ravishda prospektiv tekshirildi. Yurak nuqsonlarining tuzilmasi, bemorlarning yoshi va yashash joyi, klinik belgilar, hamroh holatlar, onalarda homiladorlikning kechish xususiyatlari hamda oilaviy anamnez baholandi. Miqdoriy ko‘rsatkichlarni taqqoslashda Mann–Uitni U-mezoni va Kruskal–Uollis mezoni, kategoriyali ma’lumotlarni tahlil qilishda Pirsonning χ² mezoni va Fisherning aniq mezoni qo‘llanildi. p<0,05 bo‘lganda farqlar statistik ahamiyatli deb hisoblandi. Natijalar. Operatsiya qilingan 497 nafar bola orasida qorinchalararo to‘siq nuqsoni (36,4%), ochiq arterial yo‘l (29,8%) va bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni (20,9%) ustunlik qildi. Fallo tetradasi 5,8%, atrioventrikulyar kanal 3,0%, magistral tomirlar transpozitsiyasi 2,2% ni tashkil etdi. 2023–2025-yillarda murakkab va kritik TYuN bo‘yicha operatsiyalar ulushi oshdi. Asosiy klinik belgilar sifatida perioral sianoz, nafas va yurak yetishmovchiligi qayd etildi. Onalar anamnezida homiladorlik davridagi infeksiyalar, gestoz, bachadon-platsentar qon oqimining buzilishi va somatik kasalliklar ko‘p uchradi; irsiy moyillik va qarindoshlar o‘rtasidagi nikohlar ham qayd etildi. Xulosa. Andijon viloyatida jarrohlik yo‘li bilan tuzatilgan TYuN tuzilmasida qorinchalararo to‘siq nuqsoni, ochiq arterial yo‘l va bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni ustunlik qiladi. Olingan natijalar TYuN tuzilmasini hududiy monitoring qilish, erta tashxisni yaxshilash, bemorlarni yo‘naltirish tizimini takomillashtirish va bolalarni multidisiplinar kuzatish zarurligini ko‘rsatadi.
Semizlik va arterial gipertenziyasi bo‘lgan bolalarning kompleks klinik va metabolik baholanishi
Kirish. Bolalar va o‘smirlar orasida semizlik zamonaviy pediatriya va bolalar kardiologiyasining eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolaridan biridir. Abdominal semizlikning tobora keng tarqalishi arterial gipertenziya, insulinrezistentlik, dislipidemiya hamda yurak-qon tomir tizimining erta shikastlanishlari rivojlanish xavfining ortishi bilan kechadi. Mazkur yo‘nalishda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilganiga qaramay, semizlik bilan og‘rigan bolalarda klinik, metabolik va yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlarning o‘zaro bog‘liqligi yetarli darajada o‘rganilmagan. Bu esa kardiometabolik xavf omillarini kompleks baholash zarurligini belgilaydi. Tadqiqot maqsadi semizlik bilan og‘rigan bolalarning klinik va metabolik xususiyatlarini o‘rganish, antropometrik ko‘rsatkichlar, uglevod va lipid almashinuvi buzilishlari, arterial gipertenziya hamda yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni baholash, shuningdek, bolalarda metabolik sindrom komponentlari tuzilishini aniqlash. Material va usullar. Tadqiqotga 10–18 yoshdagi ekzogen-konstitutsional semizlik bilan og‘rigan 55 nafar bola jalb qilindi. Nazorat guruhini yoshi mos keluvchi 20 nafar amaliy sog‘lom bola tashkil etdi. Barcha ishtirokchilarda klinik tekshiruv, antropometrik baholash, tana massa indeksini hisoblash, bel aylanasi va bel/son nisbatini aniqlash, arterial qon bosimini o‘lchash, elektrokardiografiya hamda uglevod va lipid almashinuvi ko‘rsatkichlari, siydik kislotasi, immunoreaktiv insulin va HOMA-IR indeksini aniqlashni o‘z ichiga olgan biokimyoviy tekshiruvlar o‘tkazildi. Statistik ishlov berishda klinik va laborator ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi korrelyatsion tahlil amalga oshirildi. Natijalar va muhokama. Abdominal semizlik va arterial gipertenziyaga ega bolalarda kasallikning erta boshlanishi, jismoniy hamda jinsiy rivojlanishning tezlashishi, yurak-qon tomir tizimining funksional buzilishlari va arterial qon bosimining barqaror oshishi kuzatildi. Uglevod almashinuvi buzilishlari bemorlarning qariyb uchdan bir qismida aniqlanib, HOMA-IR indeksining oshishi insulinrezistentlik mavjudligini tasdiqladi. Abdominal semizlik bilan og‘rigan bolalarda gipertrigliseridemiya, umumiy xolesterin va past zichlikdagi lipoproteinlar xolesterinining oshishi, yuqori zichlikdagi lipoproteinlar xolesterinining esa pasayishi sezilarli darajada ko‘proq uchradi. Siydik kislotasi miqdori oshgan bo‘lib, u tana massa indeksi va arterial qon bosimi bilan ishonchli musbat korrelyatsiyani namoyon etdi. Korrelyatsion tahlil semizlik darajasi, uglevod va lipid almashinuvi buzilishlari, giperurikemiya hamda yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlar o‘rtasida yaqin bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi, bu esa metabolik sindrom va yurak-qon tomir patologiyasining umumiy patogenetik mexanizmlarini tasdiqlaydi. Xulosa. Abdominal semizlik, ayniqsa arterial gipertenziya bilan birga kechgan hollarda, bolalarda eng yaqqol klinik, metabolik va yurak-qon tomir buzilishlari kuzatiladi. Insulinrezistentlik, dislipidemiya, giperurikemiya va yurak-qon tomir tizimidagi funksional o‘zgarishlarning rivojlanishi semizlik darajasining ortishi hamda arterial qon bosimining yuqorilashi bilan chambarchas bog‘liq. Olingan natijalar semizlik bilan og‘rigan bolalarda uzoq muddatli yurak-qon tomir asoratlarining oldini olish maqsadida metabolik sindrom komponentlarini erta aniqlash va kardiometabolik xavf omillarini kompleks baholash zarurligini tasdiqlaydi.
Bolalarda miyaning minimal disfunksiyasini dolzarbligiga zamonaviy qarashlar: tarqalganligi va diagnostikasi (adabiyotlar sharhi)
Minimal miya disfunksiyasi tug‘ma travma yoki homiladorlik paytidagi muammolar natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nevrologik kasalliklar majmuasidir. Ushbu adabiyotlar tahliliga bag‘ishlangan maqolada sindromning asosiy belgilari va sabablari, tarqalganligi va nima sababdan “MMD” atamasi eskirganligi tarixiy nuqtayi nazar va zamonaviy ma’lumotlar asosida tushuntirilgan. Eski atamani almashtirgan zamonaviy tashxislar bemorlarga tashxis qo‘yish va davolashdagi usullarni samaradorligiga ta’sirlari keltirilgan. Maqolada ushbu sindromning bolalar populyatsiyasida tarqalganligini o‘rganishdagi muammolar va ularning yechimlariga qaratilgan eng so‘ngi jahon adabiyotlari asosida tahlil natijalari keltirilgan. Maqolada MMD bolaning keyingi rivojlanish davrlaridagi psixologik muammolarni hal etishga qaratilgan ma’lumotlar bilan boyitilgan. MMD klinik belgilarini polimorfligi ularni qator asab ruxiy kasalliklardan ajratib olishda muhim ahamiyat kasb etishi ko‘rsatilgan. Ko‘rib chiqilgan mavzuga oid adabiyotlardan umumiy xulosa qilish mumkinki, MMD ning barcha xollarida miya faoliyatini funksional rivojlanishini orqada qolishi kuzatiladi va keyingi klinik ko‘rinishlarga asos bo‘ladi. Bolalarning intellektual aqliy rivojlanishi ontogenetik rivojlanish etaplariga mos kelgan xolda, bolalarda maktab ko‘nikmalarini o‘zlashtirishi va ijtimoiy moslashuvi qiyinlashadi. Ularda psixoemotsional noturg‘unlik, o‘ziga ishonchni yetishmasligi, o‘z o‘ziga baho berish ko‘rsatkichlarini pastlashishi, tajovuzkorlik kabi o‘ziga xos shaxsiyatida o‘zgarishlari rivojlanadi. Deyarli barcha bolalarda oilaviy va maktab muhitlarida moslashmaslik darajalariga qarab turli muammo va ziddiyatlar paydo bo‘ladi. Maktab fanlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklar, darslarga muntazam qatnashmaslik va turli noformal guruhlarga qo‘shilish moyilliklari rivojlanadi.
Semizligi va metabolik assotsiirlangan jigar yog‘ kasalligi bo’lgan bolalarni klinik-laborator xususiyatlari va elastografiya natijalari
Kirish. Bugungi kunda semizlik pandemiyasi metabolik assotsiirlangan jigar yog‘ kasalligi (MAJYOK) tarqalishi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, uning bolalar orasida aniqlanish chastotasi o‘sishga moyil. Tadqiqotning maqsadi metabolik status va jigar parenximasining qattiqligini baholash bilan turli xil semizlik bilan og‘rigan bolalarda MAJYOKning uchrash chastotasini aniqlashdan iborat. Material va usullar: ushbu ish 12-18 yoshdagi semizligi bo‘lgan 66 nafar, shuningdek, normal tana vazniga ega bo‘lgan 30 nafar bolani prospektiv o‘rganish natijalariga asoslangan. Antropometrik tekshiruv, aminotransferazalar, bilirubin, ishqoriy fosfataza va gamma-glutamiltransferazalar darajasini aniqlash bo‘yicha biokimyoviy tadqiqotlar, leptin, interleykinlarni aniqlash bo‘yicha immunoferment tahlillari o‘tkazildi. Qorin bo‘shlig‘i a’zolari ultratovush tekshiruvi va jigar elastografiyasi o‘tkazildi. O‘tkazilgan tadqiqot natijalari ekzogen-konstitutsional semizligi bo‘lgan bolalar orasida, ayniqsa uning abdominal turida MAJYOKning keng tarqalganligidan dalolat beradi. Olingan ma’lumotlar metabolik buzilishlar va jigar zararlanishining rivojlanishida visseral semizlikning yetakchi roli haqidagi zamonaviy tasavvurlarga mos keladi. Abdominal semizligi bo‘lgan bolalarda MAJYOK chastotasi 57,14% ni tashkil etdi, bu teng taqsimlangan tipdagi semizligi bo’lgan bolalarda (29,03%), jigar steatozi rivojlanishi xavfining yuqoriligini tasdiqlovchi xuddi shunday ko‘rsatkichdan 2 baravar yuqori edi. Biokimyoviy ko‘rsatkichlarni o‘rganish semiz bolalarda jigarning funksional o‘zgarishlari mavjudligini ko‘rsatdi. Transaminazalarning o‘rtacha qiymatlari referens oralig‘ida bo‘lishiga qaramay, abdominal semizlik bilan og‘rigan bolalarda ALT va AST darajasi teng taqsimlangan tipdagi semizligi bo’lgan bolalarga va nazorat guruhiga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo’ldi. Semizlikning abdominal turi bilan og‘rigan bolalarda asosan ALTning 1,5 martadan ortiq oshishi aniqlandi, bu jigarda yallig‘lanish o‘zgarishlari shakllanishi va metabolik assotsiirlangan steatogepatit rivojlanishini ko‘rsatishi mumkin. Semizligi bo‘lgan bolalarda jigar to‘qimasining qattiqlik ko‘rsatkichlari sog‘lom bolalarga nisbatan sezilarli darajada yuqori ekanligi aniqlandi, bunda abdominal semizlik va MAJYOK birgalikda kuzatilganda maksimal qiymatlar kuzatildi. Abdominal semizlik va MAJYOK bilan og‘rigan bolalarda leptin, TNF-α va IL-6 ning eng yuqori darajasi aniqlandi. Leptin konsentratsiyasining oshishi visseral yog‘ to‘qimasi disfunksiyasining rivojlanishini va leptinorezistentlikning shakllanishini aks ettiradi. Bir vaqtning o‘zida TNF-α va IL-6 miqdorining oshishi surunkali past intensiv yallig‘lanishning faollashuvidan dalolat beradi. Xulosa. Shunday qilib, tadqiqot natijalari bolalarda MAJYOK rivojlanishining ko‘p omilli xususiyatini tasdiqlaydi va abdominal semizlik, yallig‘lanish o‘zgarishlari, adipokinlar sekretsiyasining buzilishi va jigar to‘qimasi remodellashuvining erta belgilari o‘rtasidagi yaqin bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
Bolalarda o‘tkir bronxial obstruksiyalarda proteolitik fermentlarning yoshga bog‘liq xususiyatlari
Kirish. Bolalarda o‘tkir bronxial obstruksiyalar (O‘BO) pediatriya amaliyotida kasalxonaga yotqizishning eng ko‘p uchraydigan sabablaridan biri bo‘lib qolmoqda. Surunkali bronx-o‘pka patologiyasining yuqori tarqalishi, klinik ko‘rinishlarining og‘irligi va rivojlanish xavfi muammoni zamonaviy tibbiyot uchun o‘ta muhim qilib qo‘ymoqda. Tadqiqotning maqsadi. Maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalarda o‘tkir bronxial obstruksiyalar patogenezida proteolitik fermentlarning rolini aniqlash, shuningdek, neytrofil elastaza va α1 antitripsin o‘rtasidagi muvozanatni baholash. Tadqiqot materiallari va uslullari. Tadqiqotga o‘tkir obstruktiv bronxit bilan kasallangan 47 nafar bola 8kiritilgan. Bemorlar ikki yosh guruhiga bo‘lingan: maktabgacha yoshdagi bolalar (3-6 yosh, n=28) va maktab o‘quvchilari (7-10 yosh, n=19). Klinik tekshiruv, neytrofil elastaza (NE) va α1 antitripsinni (α1 AT) laborator aniqlash, shuningdek, instrumental usullar (spirometriya, pulsoksimetriya, rentgenografiya) o‘tkazildi. Natijalar va muhokama.O‘tkazilgan tahlil davomida o‘tkir bronxial obstruksiyali bolalarda proteolitik fermentlar faolligi va ularning ingibitorlari darajasida yoshga qarab sezilarli farqlar aniqlandi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda neytrofil elastaza (NE) konsentratsiyasi 188,6±5,77 ng/ml ni tashkil etdi. Maktab o‘quvchilarida NE darajasi sezilarli darajada past bo‘ldi - 159,4±8,79 ng/ml (15,5% ga kam, p≤0,05). Α1-antitripsin (α1AT) ko‘rsatkichlari ikkala yosh guruhida ham oshgan. Maktabgacha yoshdagi bolalarda -3,72±0,275 g/l; maktab yoshidagi bolalarda esa -3,29±0,119 g/l (p≤0,05) ni tashkil etdi. Xulosa. Olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, proteolitik fermentlar va ularning ingibitorlari o‘rtasidagi nomutanosiblik bolalik davrida nafas yo‘llarining shikastlanishining universal mexanizmi hisoblanadi. Uning ifodalanishi kasallik kechishining klinik xususiyatlarini belgilaydi va yangi diagnostik markerlar hamda maqsadli davolash strategiyalarini ishlab chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
o‘tkir obstruktiv respirator kasalliklar
Tug‘ma pnevmoniyali muddatiga yetib tug‘ilgan chaqaloqlarda tokoferol-terapiya samaradorligi
Kirish. Tug‘ma pnevmoniya (TP) yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda 1,5–5% chastotada aniqlanadi va homila ichi infeksiyalarining eng og‘ir shakllaridan biri hisoblanadi. Yuqori tarqalish, nafas yetishmovchiligi xavfi va kasallikning cho‘zilgan kechishi qo‘shimcha terapevtik yondashuvlarni talab qiladi. Tadqiqotning maqsadi. Tug‘ma pnevmoniyali muddatiga yetib tug‘ilgan chaqaloqlarning qonidagi alfa-tokoferol darajasi dinamikasini o'rganish. Material va usullar. Tadqiqotga 83 nafar yangi tug‘ilgan chaqaloq kiritildi: 63 nafari klinik va laborator tarzda tasdiqlangan TP bilan, 20 nafari esa sog‘lom nazorat guruhini tashkil etdi. TP bo‘lgan bemorlar ikki guruhga ajratildi: I‑guruh (n=32) standart davolash bilan birga peroral α‑tokoferol terapiyasini oldi, II‑guruh (n=31) faqat standart davolashni qabul qildi. Barcha ishtirokchilarda klinik va laborator tekshiruvlar o‘tkazildi: umumiy va biokimyoviy qon tahlili, α‑tokoferol konsentratsiyasini yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi va mass‑spektrometriya yordamida aniqlash, shuningdek ko‘krak qafasi rentgenografiyasi. Statistik tahlil guruhlar o‘rtasidagi farqlar ishonchliligini baholash uchun variatsion usullar yordamida amalga oshirildi. Natijalar va muhokama. Boshlang‘ich ko‘rsatkichlarda α‑tokoferol darajasi guruhlar bo‘yicha o‘xshash edi. Hayotning uchinchi kunida antioksidant konsentratsiyasi oshdi, bunda qo‘shimcha terapiya olgan bolalarda ko‘tarilish ancha yaqqol bo‘ldi. Oltinchi kunida farqlar kuchaydi: asosiy guruhda α‑tokoferol darajasi ishonchli ravishda yuqori (4% gacha) qayd etildi. Klinik jihatdan bu nafas yetishmovchiligini tezroq bartaraf etish (3–4 kun, nazoratda 5–7 kun), intoksikatsiya belgilari kamayishi, laborator ko‘rsatkichlarning normallashuvi va o‘pkadagi infiltrativ o‘zgarishlarning tezroq so‘rilishi (9–10 kun, nazoratda 12–14 kun) bilan birga kechdi. O‘rtacha kasalxonada yotish muddati 3 sutkaga qisqardi. Xulosa. Tokoferolni TP bilan tug‘ilgan chaqaloqlarni davolashda qo‘llash nafas yetishmovchiligi chastotasini 15,8% gacha, intoksikatsiya belgilari darajasini 19,2% gacha kamaytiradi va kasalxonada yotish muddatini uch kunga qisqartiradi. Bu klinik va iqtisodiy samaradorlikni tasdiqlaydi hamda tokoferolni neonatal kompleks terapiyada muhim komponent sifatida qo‘llash maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi.
yangi tug‘ilganlarda antioksidant terapiya
Qusish sindromi bo‘lgan go‘daklarda hazm trakti yuqori b‘olimlari patologiyalarini diffyeryensial tashxislashda klinik xavf omillarining ahamiyati
Go‘daklarda qusish sindromi pediatriya amaliyotida keng uchraydigan klinik holatlardan biri bo‘lib, aksariyat hollarda funksional xarakterga ega. Shu bilan birga, mazkur simptom yuqori hazm trakti organik patologiyalarining, xususan tug‘ma gipertrofik pilorostenozning ham asosiy klinik belgilaridan biri hisoblanadi. Organik va funksional holatlarni erta differensial tashxislash, ayniqsa instrumental diagnostika imkoniyatlari cheklangan birlamchi bo‘g‘in sharoitida, dolzarb klinik muammo bo‘lib qolmoqda. Maqsad. Go‘daklarda yuqori hazm trakti organik patologiyalarini bashoratlashda klinik xavf omillarining diagnostik ahamiyatini baholashdan iborat. Usullar. Tadqiqotga qusish sindromi bilan murojaat qilgan 89 nafar go‘dak jalb qilindi, ularning 65 nafari (73,0%) o‘g‘il va 24 nafari (27,0%) qiz bolalar edi. Barcha bemorlarda standartlashtirilgan klinik baholash amalga oshirilib, anamnez, qusish xususiyatlari, vazn dinamikasi hamda ob’ektiv ko‘rik natijalari tahlil qilindi. Tashxis verifikatsiyasidan so‘ng bemorlar ikki guruhga ajratildi: organik patologiya guruhi (n=45) va funksional buzilishlar guruhi (n=44). Klinik xavf omillarining diagnostik ahamiyati χ²-test, odds ratio (OR) va 95% ishonch intervali (95% CI) yordamida baholandi. Natijalar. Bemorlarning asosiy qismi (79,8%) hayotning dastlabki uch oyida qayd etildi. Tahlil natijalari organik patologiya bilan bir nechta mustaqil klinik omillar ishonchli bog‘liq ekanligini ko‘rsatdi. Xususan, yoshning 3 oydan kichik bo‘lishi organik patologiya ehtimolini sezilarli oshirdi (OR=7,24; 95% CI: 2,00-26,2; p<0,001). Shuningdek, fontansimon qusish (OR=5,97; 95% CI: 2,33-15,3; p<0,001) va o‘g‘il jinsi (OR=2,64; 95% CI: 1,05-6,61; p<0,05) ham mustaqil klinik prediktorlar sifatida aniqlandi. Har ovqatlanishdan keyingi qusish organik patologiya bilan kuchli assotsiatsiyaga ega bo‘lgan bo‘lsa (OR=5,81; p<0,001), takrorlanuvchi qusishning differensial-diagnostik ahamiyati ishonchli emasligi qayd etildi (p>0,05). Xulosa. Go‘daklarda qusish sindromi fonida yoshning 3 oydan kichik bo‘lishi, fontansimon va har ovqatlanishdan keyingi qusish, shuningdek o‘g‘il jinsi organik patologiyaning muhim mustaqil klinik prediktorlari hisoblanadi. Ushbu omillarni kompleks baholash birlamchi bo‘g‘in pediatriya amaliyotida yuqori xavf guruhini erta aniqlash va bemorlarni o‘z vaqtida ixtisoslashgan tekshiruvlarga yo‘naltirish imkonini beradi.
Bolalar polinevropatiyalari diagnostikasi algoritmlarini optimallashtirish: genetik va orttirilgan turlarida etiologik tasnif va immunologik baholash
Kirish. Bolalarda polineyropatiyalarni o'z vaqtida tashxislash zamonaviy bolalar nevrologiyasining dolzarb muammosi bo'lib, etiologik farqlash va immunologik baholash diagnostik aniqlikni sezilarli darajada oshiradi. Tadqiqotning maqsadi — yallig'lanish va naslli polineyropatiyali bolalarda etiologik omillar hamda immunologik holatni baholash asosida yuqori sezuvchanlikka ega kombinlangan diagnostik algoritm ishlab chiqish edi. Materiallar va usullar. Diagnostik algoritmni optimallashtirish maqsadida kombinlangan ball tizimi ishlab chiqildi: OMS oqsili, IgG, CRP va motor NCV ko’rsatkichlarining z-standartlashtirilgan yig’indisi (z-CSF + z-IgG + z-CRP − z-NCV) asosida yallig‘lanish va naslli polineyropatiyalarni ishonchli farqlash imkonini beruvchi integrativ diagnostik model shakllandi. Statistik tahlil GraphPad Prism 10 dasturida amalga oshirildi. Tarqalish normalligi Shapiro–Wilk testi orqali baholandi. Prospektiv-retrospektiv tadqiqot 2022–2025-yillarda o'tkazildi. 105 nafar bola (1–18 yosh) uch guruhga ajratildi: yallig'lanish polineyropatiyasi (n=45), naslli polineyropatiya (n=30) va nazorat (n=30). Klinik, immunologik (IgG, IgM, IgA, CD3⁺/CD4⁺/CD8⁺, TNF-α, IL-6), ENMG va genetik usullar qo'llanildi. Natijalar va muhokama. Yallig'lanish guruhida CD4⁺/CD8⁺ nisbati (1,20±0,35) pasaygan, IgG (14,58±3,33 g/L), TNF-α va IL-6 sezilarli oshgan (p<0,0001). Naslli guruhda immunologik o'zgarishlar kuzatilmadi. Kombinlangan diagnostik algoritm AUC=0,986 ko'rsatkichi bilan yuqori aniqlikni ta'minladi. Xulosa. Ishlab chiqilgan kombinlangan algoritm yallig'lanish va naslli polineyropatiyalarni ishonchli farqlash imkonini beradi, mintaqaviy klinik amaliyotga joriy etish tavsiya etiladi.
Yod tanqisligi mavjud bolalarda glomerulopatiyalarning klinik kechish xususiyatlari: adabiyotlar sharhi
Kirish. Yod tanqisligi hozirgi kunda dunyo bo‘ylab muhim mikroelement yetishmovchiligi muammolaridan biri bo‘lib, ayniqsa pediatrik populyatsiyada dolzarb ahamiyatga ega. U an’anaviy ravishda qalqonsimon bez funksiyasi buzilishi bilan bog‘liq deb qaraladi, biroq zamonaviy tadqiqotlar yod yetishmovchiligi buyrak patologiyalariga, jumladan glomerulopatiyalarga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.Tadqiqot maqsadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi yod tanqisligi mavjud bolalarda glomerulopatiyalarning klinik kechish xususiyatlari, patofiziologik mexanizmlari va kasallikning progressiya xususiyatlarini zamonaviy adabiyotlar asosida tizimli tahlil qilishdan iborat. Material va ussullar. Adabiyotlar sharhi usuli qo‘llanildi. Qalqonsimon bez va buyrak o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, bolalarda glomerulyar kasalliklar hamda yod tanqisligining metabolik va immunologik ta’siriga oid ilmiy maqolalar tahlil qilindi. Klinik, eksperimental va epidemiologik tadqiqotlar natijalari umumlashtirildi. Natijalar va muhokama. Yod tanqisligi qalqonsimon bez gormonlari (T3, T4) sintezining kamayishiga olib kelib, metabolik jarayonlarning sekinlashishi, endotelial disfunktsiya va renin–angiotenzin–aldosteron tizimining faollashuvi bilan kechadi. Ushbu o‘zgarishlar glomerulyar filtratsiya tezligining pasayishi, proteinuriya rivojlanishi va buyrak shikastlanishining progressiyasiga olib keladi. Bundan tashqari, immun tizim faollashuvi, proinflamator sitokinlar (IL-2, IL-6, TNF-α) oshishi, oksidativ stress va komplement tizimi faollashuvi glomerulyar shikastlanishni kuchaytiradi. Klinik jihatdan bunday bolalarda glomerulopatiyalar og‘irroq kechishi, barqaror proteinuriya, shish sindromi, arterial gipertenziya, GFT pasayishi va davolashga sust javob bilan xarakterlanadi. Tadqiqot natijalari yod tanqisligi nafaqat endokrin tizimga, balki buyrak faoliyatiga ham ta'sir ko'rsatishini ko'rsatadi. Bu natijalar Zimmermann va Pearce va boshqalarining tadqiqotlariga muvofiq keladi. Yod tanqisligi gipotiroidizm bilan bog'liq glomerulopatiyalar, proteinuriya va buyrak funksiyasining pasayishini kuchaytirishga olib keladi. Tadqiqotning klinik ahamiyati yod tanqisligi bor bolalarda glomerulopatiyalarni erta aniqlash va kompleks davolashning muhimligini ko'rsatadi. Bu davolashning samaradorligini oshirish va kasallikning ilgariylashini sekinlashtirish uchun zarur. Tadqiqotning kelgusidagi maqsadi yod tanqisligi va glomerulopatiyalar o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlash va klinik shakllarni o'rganishdan iborat. Xulosa. Yod tanqisligi bolalarda glomerulopatiyalarning rivojlanishi va klinik kechishiga endokrin, immun va gemodinamik mexanizmlar orqali sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Yod yetishmovchiligini erta aniqlash va korreksiya qilish hamda kompleks nefrologik-endokrinologik yondashuv kasallik prognozini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.
Bolalarda allergik rinit va bronxial astmaning komorbid kechishida klinik belgilarning xususiyatlari
Kirish. Allergik rinit va bronxial astma bolalar orasida keng tarqalgan, o‘zaro patogenetik jihatdan bog‘liq bo‘lgan allergik kasalliklar qatoriga kiradi. Ushbu kasalliklarning komorbid kechishi klinik simptomlarning og‘irroq namoyon bo‘lishiga, kasallik nazoratining qiyinlashishiga va bemorlar hayot sifati pasayishiga olib kelishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi bolalarda allergik rinitning bronxial astma bilan komorbid kechgan holatlarida klinik belgilarning xususiyatlarini o‘rganishdan iborat. Materiallar va tadqiqot usullari. Tadqiqot Toshkent davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bolalar allergologiya bo‘limida o‘tkazildi. Tekshiruvdagi bemorlarning yoshi 7 - 18, o‘rtacha yoshi esa 10,1 ± 0,31 tashkil etdi. 1-guruxda allergik rinitning bronxial astma bilan komorbid kechgan n=100 nafar bemor bolalar, 2-guruxda allergik rinit bilan og‘rigan n=50 nafar, shundan 2a - intermittirlovchi AR (IAR) (n=24) va 2b- persistirlovchi AR (PAR) (n=26) guruxchalarga bo‘lindi. Tadqiqotda allergik rinit va bronxial astma bilan kasallangan bolalarda asosiy klinik simptomlar, ularning uchrash chastotasi, namoyon bo‘lish darajasi va o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilindi. Natijalar va ularning muhokamasi: Burun bitishi 1-guruhdagi AR bilan BA birgalikda kechgan bemorlarda - 72 (72%) ta, intermittirlovchi AR (IAR) bilan 2 a guruhchada - 15 nafar (62,5%), persistirlovchi AR (PAR) bilan 2 b guruhchada - 17 (65,3%) ta bemorlarda aniqlandi (p<0,001). Rinoreya 1 guruhda 59 (59%) va 2 a guruxchadagi IAR li 12 (50%) ta bemorlarda doimiy ya’ni kunduzi va kechasi (4 ball) kuzatiladigan rinoreya ko‘p uchradi (r<0,01). 2 b -guruhchada PAR bilan og‘rigan bolalarning 15 (57,6%) nafar bemorlarda kam kuzatiladigan rinoreya (2 ball) ko‘proq kuzatildi (r<0,01). Aksirish AR+BA bo‘lgan 43% bemorlarda o‘rtacha darajada va 39% hollarda sezilarli darajada aksirish kasallik bilan birga kechgan, intensivligi PAR guruhchasiga to‘g‘ri keladi, bu nafas a’zolarining allergik sezgirlikning kuchayishi yallig‘lanish jarayonining mavjudligi bilan ham bog‘liq deb izohlandi. Hulosalar: Olingan natijalar allergik rinit va bronxial astmaning birga kechishi bolalarda kasallikning klinik manzarasini og‘irlashtirishini va bunday bemorlarda erta tashxis hamda kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatadi.
Erta yoshdagi bolalarda obstruktiv bronxitlarni diagnostika qilish va kompleks davolashning zamonaviy tamoyillari
Kirish. So‘nggi o‘n yilliklar davomida erta yoshdagi bolalarda o‘tkir bronxitlar va bronxiolitlar nafas olish tizimining eng ko‘p uchraydigan patologiyalaridan biri bo‘lib qolmoqda va zamonaviy pediatriyaning dolzarb muammolaridan birini tashkil etadi. Ushbu kasalliklarning klinik og‘irligi nafaqat bronxlar shilliq qavatidagi yaqqol yallig‘lanish o‘zgarishlari, balki o‘pkaning ventilyatsiya funksiyasining buzilishiga va nafas yetishmovchiligining rivojlanishiga olib keluvchi obstruktiv sindromning shakllanishi bilan ham belgilanadi. Patologik jarayonning noqulay kechishida immun tizimining yoshga xos yetilmaganligi muhim rol o‘ynaydi, bu esa bolalarning virus-bakterial agentlarga sezuvchanligini oshiradi. Shu munosabat bilan kasallikning klinik belgilarini bartaraf etish bilan birga immun buzilishlarni tuzatishga qaratilgan kompleks terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqish zarurati ortib bormoqda. Tadqiqotning maqsadi erta yoshdagi bolalarda o‘tkir obstruktiv bronxit va bronxiolitlarda immunomodulinning terapevtik samaradorligini klinik simptomatika dinamikasi asosida baholashdan iborat edi. Material va usullar. Tadqiqot uch yil davomida Toshkent shahar bolalar klinik shifoxonasining 1-son somatik bo‘limi bazasida olib borildi. Kuzatuvga 1 oylikdan 3 yoshgacha bo‘lgan (o‘rtacha yosh 1,5±0,63 yil) 95 nafar bola kiritildi, ular o‘tkir obstruktiv bronxit va bronxiolit bilan kasallangan edi. Tekshirilgan bemorlar orasida o‘g‘il bolalar 62,1% (n=59), qizlar esa 37,9% (n=36) ni tashkil etdi. Davolash samaradorligini baholash mezoni sifatida nafas yetishmovchiligi simptomlari va intoksikatsiya belgilarining davolash fonida regressiya davomiyligi (sutkalarda) qabul qilindi. Nafas yetishmovchiligining obyektiv belgilari quyidagilarni o‘z ichiga oldi: yordamchi mushaklar ishtirokidagi hansirash, burun qanotlarining kengayishi, perioral sohada sianoz, taxipnoe, taxikardiya, teri qoplamlarining oqarishi, cho‘zilgan nafas chiqarish va masofadan eshitiladigan xirillashlar. Intoksikatsiya sindromi belgilari gipertermiya, umumiy holsizlik, lohaslik, asabiylashuv, uyqu buzilishi, ishtahaning pasayishi, yuqori nafas yo‘llaridagi kataral holatlar, shuningdek laborator ko‘rsatkichlardagi o‘zgarishlar (leykopeniya, neytrofilez, EChT tezlashuvi) bilan ifodalandi. Aniqlanishicha, o‘tkir obstruktiv bronxiolitda klinik simptomatika o‘tkir obstruktiv bronxitga nisbatan yanada yaqqolroq namoyon bo‘lgan, bu esa bronxolitiklar, mukolitiklar, sedativ vositalar, ayrim hollarda esa antibiotiklar va tizimli glyukokortikosteroidlarning qisqa kurslari (3–5 kun davomida vena ichiga) qo‘llanilgan intensivroq davolashni talab etgan. Natijalar va muhokama. Taqqoslovchi tahlil shuni ko‘rsatdiki, o‘tkir obstruktiv bronxitda davolash majmuasiga immunomodulin qo‘shilishi asosiy klinik belgilar regressiyasini tezlashtirgan. Xususan, burun-lab uchburchagi sianozining kamayishi, teri oqarishi, taxikardiya, xirillashlar va yo‘tal tezroq yo‘qolgan, bu esa bemorlarning umumiy holati yaxshilanishi bilan kechgan. Xulosa. Erta yoshdagi bolalarda o‘tkir obstruktiv bronxit va bronxiolitda immunomodulindan foydalanish klinik simptomatikaning tezroq bartaraf etilishini va bemorlarning umumiy holati yaxshilanishini ta’minlaydi. Olingan natijalar mazkur preparatni ushbu kasalliklarni kompleks davolash tarkibiga kiritish maqsadga muvofiqligini tasdiqlaydi, bu esa nafas olish funksiyasining tezroq tiklanishiga va klinik natijalarni optimallashtirishga xizmat qiladi.
Koronar qon aylanishi bozilishi va anemiyasi bo'lgan bolada spastik diplegiya (Jubert sindromi)
Kirish. So'nggi yillarda nevrologik defitsitning og'irligiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan perinatal xavf omillari va unga bog'liq somatik patologiyalarni hisobga olgan holda, miya falajining (MS) klinik va instrumental xususiyatlarini kompleks o'rganish alohida ahamiyatga ega bo'ldi. Erta gipoksik-ishemik miya shikastlanishi spastik miya falajining asosiy sabablaridan biri bo'lib qolmoqda. Tadqiqotning maqsadi bolada spastik diplegiyaning klinik holatini taqdim etish, kasallikning klinik va instrumental xususiyatlarini baholash va bemorning nevrologik holatiga qo'shilib kelayotgan koronar qon aylanishi buzilishining ta'sirini aniqlash edi. Materiallar va usullar. Tadqiqot 2026-yilda Toshkent Davlat Tibbiyot Universitetining ko'p tarmoqli klinikasida statsionarda davolangan, miya falaji (spastik diplegiya) tashxisi qo'yilgan 2011-yilda tug'ilgan ayol bemorning klinik kuzatuviga asoslangan. Klinik, nevrologik, laboratoriya (umumiy klinik, biokimyoviy), instrumental (EEG, EchoEG, EKG) tadqiqot usullari, shuningdek, neyrovizualizatsiya ma'lumotlarini tahlil qilish (MRT) qo'llanildi. Natijalar va muhokama. Bemorda chap tomonda ustunlik qiladigan spastik gemiparez belgilari, giperrefleksiya, patologik reflekslar va kechiktirilgan psixomotor va nutq rivojlanishi kuzatildi. MRT periventrikulyar glioz o'choqlarini aniqladi. EEG o'rta miya sopi tuzilmalarining disfunktsiyasini aniqladi. To'liq qon tahlilida o'rtacha anemiya (Hb 88 g/L) aniqlandi. Bu topilmalar gipoksik-ishemik oq modda shikastlanishi bilan bog'liq spastik miya falajining klassik kursiga mos keladi. Anemiya surunkali to'qima gipoksiyasi tufayli kognitiv buzilishlarni kuchaytirishi mumkin. Xulosa. Ushbu klinik holat spastik diplegiya rivojlanishida erta gipoksik-ishemik MNS shikastlanishining rolini tasdiqlaydi. Birgalikda kuzatiladigan anemiya kompleks terapiyaning bir qismi sifatida majburiy tuzatishni talab qiladi, chunki u kognitiv kamchiliklarni kuchaytirishi mumkin. Bemorning ahvolini barqarorlashtirish uchun kompleks, fanlararo yondashuv kalit hisoblanadi.
Bolalarda qalqonsimon bez va surunkali buyrak kasalligi
Kirish. Bolalarda surunkali buyrak kasalligi aniq metabolik, gormonal va yallig'lanish kasalliklari bilan birga keladi, ular orasida qalqonsimon bez holatining o'zgarishi muhim rol o'ynaydi. Buyrak faoliyati pasayishi bilan periferik qalqonsimon bez gormonlari metabolizmi buziladi, yod klirensi kamayadi, surunkali yallig'lanish kuchayadi va past T3 sindromiga xos bo'lgan laboratoriya profilini rivojlanish ehtimoli ortadi. Maqsad. Bolalarda surunkali buyrak kasalligida qalqonsimon bez disfunktsiyasi bo'yicha mavjud ma'lumotlarni umumlashtirish uchun ushbu bemor populyatsiyasida asosiy patogenetik mexanizmlarni, laboratoriya topilmalarini va qalqonsimon bez holati buzilishlarining klinik ahamiyatini o'rganing. Materiallar va usullar. Tadqiqot hikoya adabiyoti sharhi sifatida taqdim etilgan. Unda bolalarda surunkali buyrak kasalligi, buyrak funktsiyasi pasaygan qalqonsimon bez profili, past T3 sindromining patogenetik mexanizmlari va gormonal nomutanosiblikning klinik ahamiyati bo'yicha mavjud nashrlar tahlil qilinadi. Natijalar va muhokama. Surunkali buyrak kasalligiga chalingan bolalarda qalqonsimon bez disfunktsiyasi har doim ham birlamchi qalqonsimon bez patologiyasini aks ettirmaydi, chunki u ko'pincha uremik intoksikatsiya, deiodinaza faolligining buzilishi, yallig'lanishga qarshi sitokinlarning faollashishi bilan surunkali yallig'lanish, oqsil-energiya to'yib ovqatlanmaslik va metabolik kasalliklar fonida rivojlanadi. Gormonal nomutanosiblikning eng tipik varianti past T3 sindromidir, bu surunkali buyrak kasalligida tizimli metabolik moslashuvning belgisi deb hisoblanishi kerak. Bolalikda bu o'zgarishlar alohida klinik ahamiyatga ega, chunki ular o'sishning kechikishi, ovqatlanish holatining buzilishi, suyak metabolizmining o'zgarishi va organizmning moslashuvchan qobiliyatining pasayishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Xulosa. Surunkali buyrak kasalligiga chalingan bolalarda qalqonsimon bez disfunktsiyasi tizimli kasalliklarning klinik jihatdan ahamiyatli namoyonidir va kuzatuv paytida, ayniqsa o'sishning kechikishi, to'yib ovqatlanmaslik belgilari va buyrak faoliyatining keskin pasayishi bo'lgan bemorlarda keng qamrovli baholashni talab qiladi.
Bolalarda atopik dermatit faolligining klinik belgisi sifatida xavotir
Kirish. Atopik dermatit bolalarda eng keng tarqalgan surunkali kasalliklardan biri bo'lib, ko'pincha psixoemotsional kasalliklar bilan bog'liq. Tadqiqotning maqsadi psixoemotsional holat va bolalarda atopik dermatitning klinik faolligi o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganish edi. Materiallar va usullar. Atopik dermatit bilan og'rigan 7-12 yoshdagi qirq bitta bola va nazorat guruhidagi 20 nafar sog'lom bola tekshirildi. Kasallikning og'irligi SCORAD indeksi yordamida baholandi. Xavotir darajasi Spielberger-Khanin shkalasi yordamida baholandi. Natijalar va muhokama. O'rtacha kasallikning og'irligi ustunlik qildi (51,2%). Yuqori xavotir darajasi asosan og'ir holatlarda kuzatildi. Kasallikning og'irligi va xavotir darajasi o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlik aniqlandi. Xulosa: Xavotirni atopik dermatit faolligining klinik belgisi deb hisoblash mumkin, bu esa kompleks terapevtik yondashuv zarurligini tasdiqlaydi.
Differentsiatsiyalanmagan biriktiruvchi to'qima displaziyasi bo'lgan o'smirlarda bronxial astma: Th17 sitokinlari, D vitamini va mikroelementlar nomutanosibligining roli
Kirish. Bronxial astma - bu nafas yo'llarining surunkali yallig'lanish kasalligi bo'lib, bronxial giperreaktivlik va nafas yo'llarining qayta tuzilishi bilan tavsiflanadi. So'nggi yillarda o'smirlarda bronxial astmaning rivojlanishi va rivojlanishida differentsiatsiyalanmagan biriktiruvchi to'qima displaziyasining (UCTD) roliga tobora ko'proq e'tibor qaratilmoqda. Biriktiruvchi to'qimaning strukturaviy anomaliyalari bronxial devor arxitekturasining o'zgarishiga, yallig'lanish jarayonlarining kuchayishiga va kasallikning klinik kechishining yomonlashishiga yordam berishi mumkin. Tadqiqot maqsadi. Differentsiatsiyalanmagan biriktiruvchi to'qima displaziyasi bilan bog'liq bronxial astma bilan og'rigan o'smirlarda Th17 sitokinlarining (IL-17), o'zgaruvchan o'sish omili-β (TGF-β), D vitamini holati va mikroelementlar balansining (rux va magniy) rolini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 12-17 yoshdagi 182 o'smir kiritilgan. Asosiy guruh bronxial astma bilan birgalikda UCDD bilan og'rigan bemorlardan (n=92), taqqoslash guruhi UCDDsiz bronxial astma bilan og'rigan bemorlardan (n=60) va nazorat guruhi deyarli sog'lom o'smirlardan (n=30) iborat edi. Klinik, laboratoriya, immunologik va biokimyoviy tadqiqot usullari qo'llanildi. IL-17, TGF-β, IgE, D vitamini, rux va magniy darajalari baholandi. Natijalar va muhokama. UCDD bilan bog'liq bronxial astma bilan og'rigan o'smirlarda IL-17, TGF-β va IgE darajalari sezilarli darajada yuqori, shuningdek, D vitamini, rux va magniy darajalari nazorat guruhiga nisbatan ancha past edi (p<0.05). Ko'p o'zgaruvchan regressiya tahlili shuni ko'rsatdiki, IL-17 darajasining oshishi va D vitamini yetishmovchiligi og'ir bronxial astmaning mustaqil bashorat qiluvchi omillari hisoblanadi. Olingan ma'lumotlar nafas yo'llarining qayta tuzilishi va kasallikning rivojlanishida immunitet disregulyatsiyasi va biriktiruvchi to'qima anomaliyalarining ishtirokini ko'rsatadi. Xulosa. Olingan natijalar shuni ko'rsatadiki, UCTD bilan bog'liq astma bilan og'rigan o'smirlarda sezilarli immun va metabolik buzilishlar kuzatiladi, bu esa kasallikning og'irligi va rivojlanishiga hissa qo'shishi mumkin. Sitokin profilini, D vitamini holatini va mikroelementlar balansini baholash ushbu bemorlar guruhida astma tashxisini qo'yish va davolashni yaxshilash uchun muhim bo'lishi mumkin.
differentsiatsiyalanmagan biriktiruvchi to'qima displaziyasi
Bolalarda gemorragik vaskulit kechishining zamonaviy klinik-epidemiologik xususiyatlari
Kirish. Adabiyotlar ma’lumotlariga ko‘ra, gemorragik vaskulit (Henoch–Schonlein purpurasi) bolalarda eng ko‘p uchraydigan sistemali vaskulitlardan biri bo‘lib, so’nggi yillarda kasallik nafaqat maktabgacha va kichik maktab yoshida balki o’smir bolalarda ham ko’payib bormoqda va ko‘pincha respirator infeksiyalar, allergik holatlar va immun tizimidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq holda rivojlanmoqda. Tadqiqot maqsadi -bolalarda gemorragik vaskulit (Henoch–Schonlein purpurasi) kechishining zamonaviy klinik-epidemiologik xususiyatlarini o‘rganish. Material va usullar. Bolalardagi gemorragik vaskulitga (Henoch–Schonlein purpurasi) bagishlangan so’nggi o’n yillikda chop etilgan ilmiy adabiyot ma’lumotlari retrospektiv tahlil qilindi. Olingan ma’lumotlar yillar bo’yicha matematik tekshirildi va taqqoslandi. Natijalar va muxokama. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, kasallik patogenezida immun komplekslar hosil bo‘lishi, tomir devorlarining yallig‘lanishi hamda mikrotsirkulyatsiya buzilishlari muhim o‘rin tutadi. Klinik manzarasida teri gemorragik toshmalari, bo‘g‘im, qorin sindromlari, buyrak shikastlanishi va aralash simptomlar yetakchi o’rin tutmoqda. Shuningdek, kasallikning kechishi individual xususiyatlarga ega bo‘lib, uning og‘irlik darajasi asosiy klinik simptomlari va asoratlar rivojlanishi bilan belgilanmoqda. Xulosa. Tadqiqot natijasida olingan ilmiy ma’lumotlar gemorragik vaskulitni erta aniqlash, xavf omillarini baholash hamda kasallik kechishini prognoz qilishda zamonaviy klinik-epidemiologik xususiyatlarni chuqur o‘rganish muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Turli xil ta’lim turlariga ega maktablarda bolalarning o‘qishga moslashishi: Avtonom gomeostaz holati va shaxsga xos moslashuvchan resurslar
Psixologik va xulq-atvor omillari ko‘pchilik surunkali yuqumli bo‘lmagan kasalliklar (yurak-qon tomir, nafas olish a’zolari kasalliklari va boshqalar) patogenezida ishtirok etadi. Tadqiqotning maqsadi o‘rtacha surunkali stress ta’siri ostida bo‘lgan bolalarning moslashuv xususiyatlarini (vegetativ gomeostaz parametrlari, shaxsiy xususiyatlari va adaptiv xulq-atvor uslubi) aniqlashdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqotga umumiy o‘rta ta’lim maktabining boshlang‘ich bo‘g‘inini tamomlagan va "IQRO" xususiy maktabida yoki umumiy o‘rta ta’lim maktabining o‘rta bo‘g‘inida tahsil olayotgan, birinchi va ikkinchi salomatlik guruhiga ega bo‘lgan, 10 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan (11,3±0,2 yosh) 177 nafar bolalar kiritilgan. Asosiy guruhni "IQRO" maktabining 119 nafar o‘quvchisi (55 nafar qiz) tashkil etdi. Taqqoslash guruhi - umumta’lim maktablaridan birining 58 nafar o‘quvchisi (31 nafar qiz). Barcha bemorlarga standart elektrokardiografiya (EKG) o‘tkazildi. Dastlabki vegetativ tonus N.A. Belokon modifikatsiyasidagi A.M. Veyn so‘rovnomasi yordamida aniqlandi. Yurak ritmi va qon bosimi tahliliga asoslangan vegetativ testlar bajarildi. A.M.Prixojan tomonidan moslashtirilgan Fillips testi va L.A.Yasyukova tomonidan modifikatsiyalangan 12 omilli Kettell shaxsiy so‘rovnomasidan foydalanilgan. Statistik tahlil. Tadqiqot ma’lumotlarini qayta ishlash Statistica 10 statistik paketi yordamida amalga oshirildi. Nolinchi gipotezalarni tekshirishda statistik ahamiyatlilik darajasining kritik qiymati 0,05 ga teng deb qabul qilindi. Guruhlardagi miqdoriy belgilarning taqsimotini taqqoslash uchun klassik dispersion tahlil (ANOVA) dan tashqari noparametrik usullar - Vilkokson rang belgilari bilan Kraskel-Uollis dispersion tahlili va Van der Varden mezonidan foydalanildi. Natijalar. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, vegetativ gomeostaz parametrlari shaxsiy xususiyatlar va moslashuvchan xulq-atvor uslublari bilan chambarchas bog‘liq. Dastlabki simpatikotoniya yuqori umumiy xavotirlik (p=0,000) va irodaviy o‘z-o‘zini nazorat qilishning pasayishi (p=0,000) bilan bog‘liq edi. Ortiqcha simpatik reaktivlikka ega bo‘lgan bolalar yuqori emotsionallik (p=0,000), yaqqol ruhiy zo‘riqish (p=0,04), mustaqillikning pasayishi (p=0,001), muloqotdagi faollik (p=0,01), irodaviy o‘z-o‘zini nazorat qilish (p=0,03), shuningdek, stressni yengishning nokonstruktiv xulq-atvor strategiyalarini tanlash (p=0,001) bilan ajralib turdilar. Xulosalar. 10-12 yoshli bolalarning yangi ta’lim sharoitlariga optimal moslashish mezonlari quyidagilardir: vegetativ boshqaruv tizimlarining muvozanati, o‘quv yuklamalariga yaxshi chidamlilik va muvaffaqiyatli ta’lim olish. Salomatlik holatidagi og‘ishlar, vegetativ asab tizimi javobining simpatik yo‘naltirilganligi, yuklamalarga chidamlilikning pasayishi, ta’lim samaradorligining yetarli emasligi moslashuv jarayonining keskin kechishi ko‘rsatkichlari bo‘lib xizmat qiladi va psixologik-pedagogik hamda davolash-profilaktik aralashuvni talab qiladi.
Bolalarda o‘tkir glomerulonefrit patogenezi, epidemiologiyasi va klinik kechishining zamonaviy xususiyatlari
Kirish. So‘nggi yillarda bolalarda o‘tkir glomerulonefrit evolyutsiyasi buyrak funktsiyasining erta pasayishi bilan, kasallikning yashirin va surunkali shaklga transformatsiyalanuvchi variantlari chastotasining ortishiga to‘g'ri kelmoqda. Ushbu hol global muammolardan biri bo‘lgan ekologik omillar ta’sirida kechuvchi turli xil kasalliklar (ikkilamchi immuntanqislik, allergik, metabolik) bilan og'rigan bolalardagi glomerulonefritlarga jiddiy e'tibor qaratishni taqozo etmoqda. Tadqiqot maqsadi - bolalarda o‘tkir glomerulonefrit patogenezi, epidemiologiyasi va klinik kechishining zamonaviy xususiyatlari va unga ekologik muammolar ta’sirini tahlil qilish. Material va usullar. Bolalardagi o‘tkir glomerulopatiyalarga (jumladan o‘tkir poststreptokokk glomerulonefrit (O‘PSGN) bagishlangan so‘nggi o‘n yillikdagi adabiyot ma’lumotlari retrospektiv tahlil qilindi. Olingan ma’lumotlar yillar bo‘yicha matematik usulda tekshirildi va taqqoslandi. Natijalar va muxokama. Bolalarda O‘PSGN bugungi kunda jiddiy muammo bo‘lib, kasallikning ko‘p jihatlari to‘liq o‘z echimini topgan emas. Bugungi kunda haqiqiy vaziyat ko‘pincha kasallikning an’anaviy tavsifidan tubdan farq qiladi. Ayrim bemorlarda patologik jarayonning turli xil klinik ko‘rinishlarda rivojlanish sabablari va og'irligi noaniq bo‘lib qolmoqda. Xulosa. So‘nggi yillarda bolalardaO‘PSGNning yetakchi etiologik omili streptokokk infektsiyasi bo‘lib, eng tipik klinik belgilari gematuriya, umumiy shish va arterial gipertenziya bolib qolmoqda. Kasallikning rivojlanish ko‘rsatkichi ko‘pincha xavf omillarining (ekologiya, glomerulopatiyaga irsiy moyillik, surunkali infektsiya o‘choqi, yangi virus-bakterial infeksiya qo‘shilishi, ikkilamchi immuntanqislik, allergik, metabolik kasalliklarning komorbid kechishi ) ta'siri oqibatida organizmda latent kechuvchi streptokokkli infektsiyaning faollashuviga tubdan bog'liqdir.
SEMIZ BOLALARDA BUYRAKNING ERTA SHIKASTLANISHI UCHUN XAVF OMILI SIFATIDA FTO GEN POLIMORFIZMI (RS9939609)
Kirish. Bolalar semizligi muammosi butun dunyo bo'ylab pediatrlarning e'tiborini jalb qilishda davom etmoqda. Komorbid patologiyaning, ya'ni buyrak shikastlanishining rivojlanishi alohida ahamiyatga ega. Semizlikda buyrak yetishmovchiligining patogenezi metabolik buzilishlarni ham, genetik moyillikni ham o'z ichiga oladi. Ushbu faktlarni o'rganish bizga semiz bolalar orasida erta profilaktika va terapevtik aralashuvlar uchun yuqori xavf guruhini aniqlash imkonini beradi. Tadqiqotning maqsadi semiz bolalarda buyrak funktsional buzilishlari va FTO gen polimorfizmi o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganish edi. Materiallar va usullar. Alimentar ekzogen-konstitutsiyaviy semizlik bilan og'rigan jami 211 bola tekshirildi. Tekshirilgan bemorlarning namunasi yog 'to'qimalarining taqsimlanish turlariga qarab guruhlarga bo'lindi: qorin bo'shlig'i tipidagi yog 'to'qimalarining taqsimlanish turiga ega bolalar guruhi; yog 'to'qimalarining taqsimlanish turiga ega bolalar guruhi. Nazorat guruhi bir xil yoshdagi va jinsdagi, normal tana vazniga ega 104 boladan iborat edi. Biz antropometrik ma'lumotlarning xususiyatlarini o'rganib chiqdik, siydikda albumin ajralib chiqishini, sistatin darajasini, glomerulyar filtratsiya tezligini hisoblashni va FTO gen polimorfizmini aniqlashni o'z ichiga olgan biokimyoviy va molekulyar genetik tadqiqotlar o'tkazdik. Natijalar va muhokama. Bizning tadqiqotlarimiz shuni ko'rsatdiki, qorin semizligi bo'lgan bolalarda AA genotipining chastotasi statistik jihatdan ahamiyatli ustunlikka ega bo'lgan (16%) semizlik turiga ega bolalar guruhiga (28,4%) nisbatan yuqoriroq edi (28,4%). Bu bizga AA genotipini qorin semirishining rivojlanishiga moyil deb tasniflash imkonini berdi. Qorin semizligi bilan og'rigan bolalarda ham, semizlikning bir xil turi bilan og'rigan bolalarda ham A/A genotipi tashuvchilarida siydik albuminining eng yuqori darajasi (77,03±6,52 mg/l va 54,11±5,17 mg/l), T/T genotipi bilan og'rigan bolalarda esa eng past ko'rsatkich (38,83±5,03 mg/l va 21,39±3,14 mg/l; p<0,001) kuzatildi. Bir xil semizlik va mutant A/A genotipi bilan og'rigan bolalarda qonda sistatin darajasining pasayishi va glomerulyar filtratsiya tezligining oshishi kuzatildi, bu esa giperfiltratsiyani, ya'ni buyraklarda semizlik bilan bog'liq patologik o'zgarishlarning boshlanishini ko'rsatadi. Qorin semizligi va A/A genotipi bilan og'rigan bolalarda, bir xil semizlik bilan og'rigan bolalardan farqli o'laroq, sistatin darajasining oshishi va glomerulyar filtratsiya tezligining pasayishi kuzatildi, bu esa semizlik bilan bog'liq glomerulopatiyani ko'rsatadi. Xulosa. Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, semiz bolalarda FTO gen polimorfizmi buyrakning funktsional shikastlanishi bilan bog'liq. Qorin semizligi bilan og'rigan A/A genotipining tashuvchilari metabolik kasalliklarning rivojlanishiga, ya'ni metabolik buyrak shikastlanishiga ko'proq moyil bo'ladi, bu mikroalbuminuriyaning sezilarli darajada oshishi, sistatin darajasining anormalligi va glomerulyar filtratsiya tezligining pasayishi bilan namoyon bo'ladi.
PARKINSON KASALLIGIDA DEPRESSIYA: BOSQICH VA HARAKAT YETISHMOVCHILIGINING HAL QILUVCHI ROLI
Kirish. Depressiya Parkinson kasalligining (PК) keng tarqalgan motor bo'lmagan ko'rinishi bo'lib, hayot sifati va prognozga ta'sir qiladi. Maqsad. PК bilan og'rigan bemorlarda HADS shkalasi yordamida depressiyaning tarqalishini va uning klinik va demografik parametrlar bilan bog'liqligini o'rganish. Materiallar va usullar. PК bilan og'rigan jami 153 bemor tekshirildi. Quyidagilar qo'llanildi: UPDRSning III qismi (motor baholash), HADS shkalasi (depressiyani baholash). Bemorlar HADS ballari bo'yicha tasniflandi: depressiya yo'q (0-7), subklinik (8-10), klinik (≥11) depressiya. Natijalar va muhokama. Subklinik depressiya 68,6% da (n=105), klinik depressiya — 9,9% da (n=15) aniqlandi. Yoshi va jinsi guruhlar o'rtasida farq qilmadi (p>0,05). Depressiya balli va Hoehn-Yahr bosqichi (p=0,00043) va UPDRS-III balli (p=0,002) o'rtasida kuchli ijobiy korrelyatsiyalar aniqlandi. Ko'p o'zgaruvchan regressiyada PК bosqichi klinik depressiyaning chegaraviy muhim bashoratchisi edi (p=0,065). Xulosa. PDdagi depressiya asosan subklinik bo'lib, harakat buzilishining og'irligi va kasallik bosqichi bilan kuchli bog'liq, bu esa bosqichga asoslangan skrining zarurligini oqlaydi.
РОЛЬ ПЕРИНАТАЛЬНЫХ И ПОСТНАТАЛНЫХ ФАКТОРОВ В ФОРМИРОВАНИИ КИШЕЧНОГО МИКРОБИОМА И СОСТОЯНИЕ ЗДОРОВЬЯ ДЕТЕЙ ПЕРВОГО ГОДА ЖИЗНИ
Введение. Период первого года жизни относится к критическому «окну развития», характеризующиеся высокой пластичностью микробиома и его чувствительностью к воздействию различных факторов раннего периода жизни. В этот период формируются основы иммунной толерантности, барьерной функции кишечника и регуляции воспалительных реакций. В настоящее время разными авторами показано влияние кишечной микрофлоры на состояние здоровья и развитие детей первого года жизни. Цель исследования. Изучить международный опыт в оценке роли перинатальных и постнатальных факторов в формировании кишечного микробиома и состояния здоровья детей первого года жизни. Материалы и методы. Нами было проанализировано 36 публикации результатов систематических обзоров, когортных, проспективных рандомизированных контролируемых исследований (РКИ) и оригинальных исследований, посвященных проблеме оценки роли перинатальных и постнаталных факторов в формировании кишечного микробиома и его связи с состоянием здоровья детей первого года жизни. Результаты и их обсуждение. Формирование кишечного микробиома начинается с момента рождения и представляет собой поэтапный динамический процесс. Установлено, что способ родоразрешения оказывает существенное влияние на начальный состав микробиоты кишечника. У детей, рождённых естественным путём, преобладают микроорганизмы родов Bifidobacterium, Lactobacillus и Bacteroides, тогда как у детей, рождённых путём кесарева сечения, отмечается снижение микробного разнообразия и задержка колонизации кишечника. Состояние микробиома матери, особенности её питания и наличие соматических заболеваний оказывают существенное влияние на первичную колонизацию кишечника ребёнка. Установлено, что микробиота матери является одним из основных источников микроорганизмов, передающихся новорождённому в перинатальном периоде. Микробиома определяется не только его таксономическим составом, но и метаболической активностью, прежде всего способностью микроорганизмов синтезировать биологически активные метаболиты: короткоцепочечные жирные кислоты (КЖК) — ацетат, пропионат и бутират. Установлено, что до 10 % суточной потребности в энергии у младенцев может покрываться за счёт микробных метаболитов, прежде всего КЖК. Задержка формирования «возрастного» микробиома у детей ассоциируется с замедлением прибавки массы тела и длины тела, а также с нарушением пропорциональности физического развития. Данный феномен особенно выражен в первые 6–12 месяцев жизни, когда микробиота находится в стадии активного созревания. Заключение. Кишечный микробиом является важным звеном, связующий факторы раннего периода жизни с процессами физического и психомоторного развития детей первого года жизни. Нарушения процессов формирования микробиома в этот период могут ассоциироваться с отклонениями физического развития, повышенной инфекционной заболеваемостью и формированием функциональных расстройств желудочно-кишечного тракта, что подчёркивает необходимость ранней профилактики и коррекции дисбиотических состояний.
RETROXORIAL GEMATOMA BILAN ASORATLANGAN BIRINCHI TRIMESTRDAGI HOMILADORLIK NATIJALARI
Kirish. Ayollarda homiladorlikning dastlabki davrida retroxorial gematoma (RCH) ona, homila va yangi tug'ilgan chaqaloq uchun salbiy natijalarni bashorat qilishi mumkin. RCH mavjudligi, uning joylashuvi, hajmi va perinatal asoratlar o'rtasidagi bog'liqlik o'rganildi. RCH hajmining oshishi birinchi trimestrda vaginal qonash, homilaning erta yo'qolishi, homila o'sishining cheklanishi, platsenta uzilishi va muddatidan oldin tug'ruq kabi homiladorlik asoratlari xavfining ortishi bilan bog'liq. Ushbu tadqiqotning maqsadi birinchi trimestrdagi retroxorial gematoma va homiladorlik va perinatal asoratlar o'rtasidagi bog'liqlikni o'rganish edi. Bemorlar va usullar. Birinchi trimestrda (<14 hafta) homiladorlik davri retroxorial gematoma bilan murakkablashgan 177 bemor haqidagi ma'lumotlar 2023-yil yanvaridan 2025-yil dekabrigacha bo'lgan davrda 6-sonli Toshkent mintaqaviy klinik-amaliy markazida o'tkazilgan arxiv materiallari tahlilidan olingan. Ushbu muassasaning ambulatoriya klinikasidan nazorat guruhi (35 nafar sog'lom homilador ayol) jalb qilingan. Retroxorial gematoma tashxisi qo'yilgan paytda homilaning yurak faoliyati mavjudligi tadqiqotga kiritilishi uchun zarur shart bo'lgan. Gematoma hajmiga qarab, RCH bilan kasallangan homilador ayollar uch guruhga bo'lingan: kichik gematomali (RCH-I guruhi, n = 57), o'rtacha gematomali (RCH-II guruhi (n = 101) va katta gematomali (RCH-III guruhi, n = 19). Nazorat guruhi RCH va vaginal qon ketishi bo'lmagan 35 homilador ayoldan iborat edi. Ma'lumotlarni statistik qayta ishlash Statistica dasturidan (25.0 versiyasi) foydalangan holda retrospektiv tadqiqot doirasida amalga oshirildi. Natijalar. Retroxorial gematoma birinchi trimestrda, hajmidan qat'i nazar, qon ketish chastotasining oshishi, shuningdek, tug'ruq paytida homilaning homiladorlik yoshining pastligi bilan bog'liq. Shu bilan birga, retroxorial gematoma hajmining oshishi platsenta ajralishi, muddatidan oldin tug'ruq, SIDS va homila yo'qolishi xavfini oshiradi. Xulosalar. Shunday qilib, erta homiladorlik retroxorial gematomasining ona, homila va neonatal asoratlar bilan bog'liqligi keng muhokama qilinmoqda va retroxorial gematoma va salbiy homiladorlikning umumiy patogenetik mexanizmlarini aniqlashga qaratilgan qo'shimcha tadqiqotlarni talab qiladi. natijalar, xususan, homila o'sishini cheklash sindromi.
BOLALARDA KRIPTORXIZMNI TASHXISLASH VA DAVOLASHNING NATIJALARINI YAXSHILASH
Kriptorxizm o‘g‘il bolalarda uchraydigan reproduktiv tizimning eng keng tarqalgan tug‘ma rivojlanish nuqsonlaridan biri bo‘lib, u moyakning moyak xaltachasiga o‘z vaqtida tushmasligi bilan xarakterlanadi. Ushbu patologiya moyak to‘qimasida mikrosirkulyatsiya, vaskulyarizatsiya va termoregulyatsiyaning buzilishiga olib kelib, keyinchalik degenerativ o‘zgarishlar, spermatogenezning susayishi va bepushtlik rivojlanish xavfining ortishi bilan namoyon bo‘ladi. Adabiyot ma’lumotlariga ko‘ra, kriptorxizm to‘liq muddatda tug‘ilgan chaqaloqlarda 1,6–9% holatda, muddatidan oldin tug‘ilgan bolalarda esa 30% gacha uchraydi. Ota-onalarning tibbiy yordamga kech murojaat qilishi, tashxisning kech qo‘yilishi va davolash taktikasini noto‘g‘ri tanlash ushbu kasallikni davolash natijalarini sezilarli darajada yomonlashtiradi. Tadqiqot maqsadi: Bolalarda kriptorxizmni erta tashxislash va kompleks davolash usullari samaradorligini baholash orqali davolash natijalarini yaxshilash. Tadqiqot materiali va usullari: Andijon viloyati bolalar ko‘ptarmoqli tibbiyot markazi urologiya bo‘limida 2020–2025 yillar davomida kriptorxizmning turli shakllari bilan og‘rigan 8 oylikdan 17 yoshgacha bo‘lgan 253 nafar bemor tekshirildi va davolandi. Tashxislashda dopplerografiya bilan ultratovush tekshiruvi, MSKT, MRT va zarur hollarda diagnostik laparoskopiya qo‘llanildi. Barcha bemorlarda klinik-laborator tahlillar o‘tkazildi, palpatsiya qilinmaydigan gonadalari mavjud bemorlarda jinsiy gormonlar darajasi baholandi. Natijalar va xulosa: Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, kriptorxizmni erta aniqlash va differensial yondashuv asosida tanlangan jarrohlik taktikasi gonadaning funksional faolligini saqlab qolishga va asoratlar xavfini kamaytirishga imkon beradi. Kam travmatik endoskopik usullarni o‘z vaqtida qo‘llash operatsiyadan keyingi atrofiya, retraksiya va bepushtlik rivojlanish xavfini sezilarli darajada pasaytiradi.
MUDDATIDA TUG’ILGAN CHAQALOQLARDA TUG‘MA PNEVMONIYA HOLATLARIDA KUZATILADIGAN IMMUNOGEMATOLOGIK YALLIG‘LANISH MARKERLARI
Dolzarbligi. Tug’ma pnevmoniya (TP) perinatal infeksiyaning eng og‘ir shakllaridan biri bo‘lib, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda kasallik va o‘lim ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili 7 milliondan ortiq go‘dak bachadon ichi infeksiyalarning oqibatlaridan aziyat chekadi, ulardan 600 mingdan ortig‘i neonatal yoki erta bolalik davrida vafot etadi. Maqsad. Bachadon ichi pnevmoniya bilan tug‘ilgan chaqaloqlarda kindik qonidagi leykotsitlar va limfotsitlar miqdorining diagnostik ahamiyatini baholash. Material va usullar. Tadqiqotga 81 nafar yangi tug‘ilgan chaqaloq (gestatsion yoshi 37–42 hafta) jalb etildi. Asosiy guruhga ТP tashxisi qo‘yilgan 61 nafar chaqaloq, nazorat guruhiga esa 20 nafar sog‘lom chaqaloq kiritildi. Tug‘ilganidan keyingi ilk soatlarda kindik qonidan namuna olinib, leykotsitlar va limfotsitlarning mutlaq miqdori aniqlangan. Statistik tahlil o‘rtacha qiymatlar, standart og‘ishlar, korrelyatsiya koeffitsienti (r) va ahamiyatlilik darajasi (p) hisobini o‘z ichiga olgan. Natijalar. TP bilan tug‘ilgan chaqaloqlarda leykotsitlar profili sezilarli darajada o‘zgargan. Leykotsitlar o‘rtacha miqdori 14,77 ± 0,512 × 10⁹/l bo‘lib, nazorat guruhidagi ko‘rsatkichdan (9,87 ± 1,317 × 10⁹/l) ancha yuqori. Limfotsitlar darajasida ham shunga o‘xshash tendensiya kuzatildi: 6,02 ± 0,719 × 10⁹/l ga nisbatan 1,56 ± 0,361 × 10⁹/l. Leykotsitlar va limfotsitlar o‘rtasida o‘rtacha ijobiy korrelyatsiya aniqlangan (r = 0,59; p < 0,05), bu tug‘ma immun javobning sinxron faollashuvini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari chaqaloqlarda uchinchi kunida leykotsitlar va limfotsitlar darajasi eng yuqori nuqtaga yetishini tasdiqlaydi. Xulosa. Kindik qonidagi leykotsitlar profili BIP holatlarida yallig‘lanish jarayonining informativ markerlaridan biri bo‘lib, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda immunologik monitoringni erta bosqichda olib borishda qo‘llanilishi mumkin.
ORTIQCHA VAZNLI VA SEMIZ BOLALARDA TURMUSH TARZINI O‘ZGARTIRISH BO‘YICHA PREVENTIV ARALASHUV NATIJALARINI BAHOLASH
Semizlik bolalarda jiddiy salomatlik muammolari bilan bog‘liq bo‘lib, kattalarda kasallanish va o‘limning asosiy va erta xavf omili hisoblanadi. Semizlikning salomatlikka bevosita ta’siriga giperlipidemiya, gipertoniya va glyukozaga tolerantlik ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotning maqsadi semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda hayot tarzini o‘zgartirishdan oldin va keyin leptin va adiponektin darajasini baholash va ularni biomarker sifatidagi rolini aniqlash. Material va usullar: Ushbu tadqiqot uchun bir yuz to‘rt nafar ortiqcha vaznli va semiz bolalar (51 nafar o‘g‘il bola va 53 nafar qizlar) kiritildi va ular asosiy guruhni tashkil qildi. Endokrin, yurak-qon tomir, oshqozon ichak yoki jigar kasalliklari bo‘lmagan, normal vaznli ellik to‘rt nafar bola tadqiqotning nazorat guruhini tashkil qildi. Dastlabki 104 nafar boladan bir yillik hayot tarzi o‘zgarishidan so‘ng qayta tekshiruvga 48 nafari qaytgan. Ushbu bolalardan dastlabki bosqichda, shuningdek, bir yildan so‘ng antropometrik ko‘rsatkichlar baholangan. Hayot tarziga aralashuv dasturi ovqatlanish va jismoniy faollikni o‘zgartirishni o‘z ichiga olgan. Bolalar va ularning ota-onalariga uglevodlar (55%), oqsillar (15%) va lipidlarni (jami 30%, to‘yingan yog‘lar 10% dan kam) muvozanatli taqsimlashga asoslangan normal kaloriyali ovqatlanishga o‘tish tavsiya etiladi. Jismoniy faollik shaklini o‘zgartirishda aerobik mashqlarni haftasiga uch-besh marta 45-60 daqiqadan kam bo‘lmagan vaqt davomida bajarish tavsiya etiladi. Natijalar: Semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda (A guruhi, n=104) dastlabki bosqichda nazorat guruhiga (B guruhi, n=54), dastlabki bosqichda (C guruhi, n=48) va 1 yillik aralashuvdan keyin (D guruhi, n=48) klinik va biokimyoviy xususiyatlar aniqlandi. 1 yillik profilaktik aralashuvdan so‘ng 48 nafar bola qayta tekshiruvdan o‘tkazildi. Tana vazni o‘zgarmagan va ozgan bolalar solishtirildi. Semizlik va ortiqcha vaznga ega bo‘lgan bolalarda ko‘plab ko‘rsatkichlar, jumladan, insulin darajasi, HOMA-IR va adiponektin darajasida vazn yo‘qotgan va normal vaznga ega bo‘lgan bolalar bilan solishtirganda statistik farqlar yo‘q edi, bu yana bir bor turmush tarzini o‘zgartirishning bolalarga ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi. Biroq, leptin darajasi semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda normal vaznli bolalarga qaraganda yuqori bo‘lgan, bu esa metabolik holatning "me’yorlashishiga" qaramay, leptin ushbu ijobiy ko‘rsatkichlarga mos ravishda o‘zgarmaganligini taxmin qilish imkonini beradi. Xulosalar: bizning tadqiqotimiz semizlik va ortiqcha tana vazni bo‘lgan bolalarda oddiy parhez tavsiyalari va jismoniy faollikning metabolik va klinik ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’sirini tasdiqlaydi. Leptin darajasi vazn yo‘qotmagan bolalarda sezilarli tarzda oshgan ammo haqiqatda vazn yo‘qotgan bolalarda dastlabki darajaga qaraganda sezilarli o‘zgarishlar bo‘lmagan, bu leptin tana vazni o‘zgarishiga to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liq emas, deb taxmin qilishga imkon beradi.Adiponektin bolalarda semizlik va ortiqcha vazn profilaktikasi va davolashning ijobiy natijalarini baholash, metabolik o‘zgarishlar monitoringi hamda ularni aniqlashning eng yaxshi va oddiy markeri hisoblanadi.
BOLALAR OCHIQ YURAK JARROHLIGI ANESTEZIOLOGIK TA’MINOTIDA KARDIOPROTEKTSIYA: SEVOFLURANNING KLINIK IMKONIYATLARI
Eksperimental tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, uchuvchan anestetiklar farmakologik sharoitni keltirib chiqarishi va miokardning shikastlanish darajasini pasaytirishi mumkin, ammo pediatriya amaliyotida klinik ma’lumotlar cheklangan va ziddiyatli bo‘lib qolmoqda. Maqsad. Sun’iy qon aylanishi yordamida ochiq yurakda operatsiya qilingan bolalarda sevofluran va propofol bilan total vena ichi anesteziyasining kardioprotektiv ta’sirini taqqoslash. Usullar. Prospektiv bir markazli tadqiqotga 6 oylikdan 5 yoshgacha bo‘lgan tug‘ma yurak nuqsonlari bor 106 nafar bola kiritilgan bo‘lib, ularga kardioplegik yurak to‘xtashi bilan ochiq yurakda jarrohlik amaliyoti o‘tkazilgan. Bemorlar anesteziya turiga ko‘ra ikki guruhga bo‘lingan: sevofluran (n=53) va propofol (n=53). Operatsiyadan keyingi davrda kardiospetsifik T troponinning maksimal darajasi birlamchi yakuniy nuqta bo‘ldi. Ikkilamchi yakuniy nuqtalarga aritmiyalar chastotasi, gemodinamik barqarorlik ko‘rsatkichlari, exokardiografiya ma’lumotlari, inotrop qo‘llab-quvvatlashga bo‘lgan ehtiyoj, o‘pkaning sun’iy ventilyatsiyasi va intensiv terapiya bo‘limida bo‘lish davomiyligi kiritildi. Natijalar. Barcha kuzatuvlarda operatsiyadan keyin kardiospetsifik troponin T darajasining oshishi qayd etilgan, ammo uning qiymatlari sevofluran guruhida kuzatuvning barcha bosqichlarida sezilarli darajada past bo‘lgan. 3 soatdan so‘ng cTnT miqdori sevofluran guruhida 1,2±0,3 ng/ml va propofol guruhida 1,9±0,4 ng/ml (p<0,05), 8 soatdan so‘ng mos ravishda 1,7±0,4 va 2,6±0,5 ng/ml (p<0,01), 12 soatdan so‘ng 1,5±0,3 va 2,3±0,5 ng/ml (p<0,05), 24 soatdan so‘ng 1,1±0,2 va 1,8±0,3 ng/ml (p<0,05) ni tashkil etdi. Aritmiyalar sevofluran guruhidagi bemorlarning 11,3% da va propofol guruhidagi bemorlarning 26,4% da qayd etilgan (р<0,05). Inotrop qo‘llab-quvvatlashga bo‘lgan ehtiyoj sevofluran qo‘llanilganda pastroq bo‘ldi (15,1% qarshi 32,1%, p<0,05). O‘pkaning sun’iy ventilyatsiyasi vaqti (9,2±3,1 qarshi 13,6±4,4 soat, р<0,01) va OITda bo‘lish davomiyligi (36±10 qarshi 52±14 soat, р<0,05) sevofluran guruhida sezilarli darajada kam bo‘lgan. Exokardiografik ko‘rsatkichlar sevofluran qabul qilgan bemorlarda miokardning sistolik va diastolik funksiyasining tezroq tiklanishini ko‘rsatdi. Xulosa. Bolalarda ochiq yurak operatsiyalarida sevofluranni qo‘llash propofolga nisbatan yaqqol kardioproteksiya bilan bog‘liq bo‘lib, bu miokardning kamroq shikastlanishi, barqaror gemodinamika va operatsiyadan keyingi erta davrda yurakning tezroq funksional tiklanishi bilan namoyon bo‘ladi.
ICHAK TUTILISHI BOR BOLALARDA PERIOPERATSION OQIBATLARNING ANESTEZIOLOGIK DЕТERMINANTLARI
Chaqaloqlar va yosh bolalarda ichak tutilishi yuqori perioperatsion asoratlar va o‘lim ko‘rsatkichlari bilan bog‘liq bo‘lib, klinik natijalarga nafaqat xirurgik omillar, balki anesteziologik ta’minot va perioperatsion intensiv terapiya ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Maqsad. Ichak tutilishi bor bolalarda salbiy klinik natijalarning perioperatsion prediktorlarini aniqlash hamda anesteziologik boshqaruv strategiyalarini baholashdan iborat. Usullar. Retrospektiv kuzatuv tadqiqoti Andijon viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bazasida o‘tkazildi. 0–3 yoshli, ichak tutilishi sababli shoshilinch jarrohlik amaliyoti o‘tkazilgan 99 nafar bolaning tibbiy hujjatlari tahlil qilindi. Demografik, klinik, anesteziologik va perioperatsion ko‘rsatkichlar baholandi. Salbiy klinik natijalarning mustaqil prediktorlarini aniqlash maqsadida binar logistik regressiya hamda ROC-tahlil qo‘llanildi. Natijalar. Salbiy klinik natijalar (og‘ir asoratlar va/yoki o‘lim) 34,3% bemorlarda kuzatildi. Operatsiya davomiyligi salbiy klinik natijaning mustaqil prediktori sifatida aniqlandi (OR=1,064 har bir daqiqa uchun; 95% ishonch oralig‘i 1,023–1,107; p=0,002). Kasalxonaga kech murojaat qilish (>24 soat) salbiy natija bilan chegaraviy bog‘liqlikni ko‘rsatdi (p=0,057). Regressiya modeli qoniqarli diskriminatsion qobiliyatga ega bo‘lib, ROC egri chizig‘i ostidagi maydon (AUC) 0,722 ni tashkil etdi. Tahlil natijalariga ko‘ra, operatsiya davomiyligi salbiy klinik natijalarning mustaqil va ishonchli prediktori sifatida aniqlandi (OR=1,078; 95% CI: 1,028-1,131; p=0,002). Bu har bir qo‘shimcha operatsiya daqiqasi salbiy klinik natija rivojlanish ehtimolini o‘rtacha 7-8% ga oshirishini ko‘rsatadi. Bu esa operatsiya vaqtining uzayishi bilan bog‘liq metabolik buzilishlar va operatsiya stressining kuchayishi klinik natijalarga salbiy ta’sir ko‘rsatishini anglatadi. Shuningdek, kasalxonaga kech murojaat qilish (>24 soat) salbiy klinik natijalar xavfini sezilarli darajada oshiruvchi muhim omil sifatida qayd etildi (OR=9,20; 95% CI: 1,62-52,38; p=0,012). Bu natija kasallikning kech bosqichida tashxis qo‘yilishi, ichak ishemiyasi va infeksion-septik asoratlar xavfining ortishi bilan izohlanishi mumkin. Anesteziya turi, xususan multimodal anesteziya, ko‘p omilli model doirasida mustaqil statistik ahamiyatga ega bo‘lmadi (p=0,301). Xulosa. Perioperatsion omillar, ayniqsa operatsiya davomiyligi, bolalarda ichak tutilishida klinik natijalarni belgilashda muhim ahamiyatga ega. Kasalxonaga erta murojaat qilish va anesteziologik ta’minotni optimallashtirish klinik natijalarni yaxshilashga xizmat qilishi mumkin.
MAKTABGACHA YOSHLI BOLALARDA KO‘KRAK QAFASI GIRDOBSIMON DEFORMATSIYASINING OG‘IR DARAJALARINI DAVOLASH TAKTIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Bolalarda ko‘krak qafasi girdobsimon deformatsiyasining patogenezi nafaqat osteoxondral tuzilmalarni, balki oldingi ko'krak devorining yumshoq to'qimalarini, shu jumladan muhim rol o'ynaydigan sternodiafragma ligamentini ham o'z ichiga oladi. Maqsad. Ushbu tadqiqotda maktabgacha yosh bolalarda ko‘krak qafasi girdobsimon deformatsiyasining (KQGD) og‘ir darajalarini davolash taktikasini takomillashtirish maqsad qilindi. Klinik material: 1 yoshdan 6 yoshgacha bo‘lgan, ko‘krak qafasi girdobsimon deformatsiyasining III–IV- darajalari tashxislangan 30 nafar bemor bolalarda olib borilgan davolash natijalari tahlil qilindi. Tadqiqot usuli: bemorlarda deformatsiya darajasi MSKT asosida aniqlandi. Barcha bemorlarda qo‘shimcha ravishda ultratovush tekshiruvi (UTT) orqali to‘sh–diafragmal bog‘lamning (TDB) morfologik va funksional holati baholandi. Olingan ma’lumotlar asosida individuallashtirilgan davolash taktikasi tanlandi. Deformatsiyaning III–IV darajalarida TDBda kontraktura va fibroz o‘zgarishlar rivojlangan bemorlarda TDBni kesish amalga oshirildi va keyinchalik vacuum bell usuli orqali korreksiya o‘tkazildi. Tadqiqot natijalari: og‘ir darajali KQGD bo‘lgan maktabgacha yosh bolalarda TDB holatini UTT orqali baholash davolash taktikasini to‘g‘ri tanlashda muhim ahamiyatga ega. Morfologik jihatdan saqlangan bog‘lam mavjud bemorlarda vacuum bell terapiyasi samarali bo‘lgan bo‘lsa, fibroz va kontraktura rivojlangan holatlarda bog‘lamni kesish bilan birgalikda qo‘llanilgan vakuum-bell korreksiyasi klinik va anatomik natijalarni sezilarli yaxshiladi. Olingan natijalarning statistik tahlili oldingi ko'krak qafasi devorining deformatsiyasi va mexanik kuchlanishlar hamda deformatsiyaning og'irligi o'rtasida sezilarli bog'liqlikni ko'rsatdi. MSCT va hisoblash biomexanik modellashtirishga ko'ra, deformatsiya og'irligi oshishi bilan siqilish chuqurligi ham, von Mises maksimal kuchlanish qiymatlari ham statistik jihatdan sezilarli darajada oshdi (p < 0,01). II darajali deformatsiyaga ega bemorlar bilan taqqoslaganda, III-IV darajali deformatsiyaga ega bemorlar markaziy anatomik nuqtalarda (P3-P5) siqilish chuqurligining sezilarli darajada yuqori qiymatlarini ko'rsatdilar (p < 0,01), periferik nuqtalardagi farqlar esa kamroq sezildi (p < 0,05). Bu shuni ko'rsatadiki, mexanik yuk asosan oldingi ko'krak qafasi devorining markaziy mintaqalarida to'plangan. Xulosa: maktabgacha yosh bolalarda KQGDning og‘ir darajalarini davolashda UTT asosida TDB holatini hisobga olgan individuallashtirilgan yondashuv yuqori klinik samaradorlikka ega bo‘lib, invaziv jarrohlik aralashuvlar hajmini kamaytirish va erta yoshda korreksiya imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
ko‘krak qafasi girdobsimon deformatsiyasi
ENDOKRIN BEPUSHTLIKDA VISFATIN VA FOLLISTATIN DARAJALARINING PATOGENETIK XUSUSIYATLARINI VA KLINIK AHAMIYATINI O‘RGANISH
Maqsad: Ushbu tadqiqot ortiqcha vazn va I-II darajali semizligi bo‘lgan ayollarda endokrin bepushtlikning rivojlanishida neogormonlarning ahamiyatini baholash hamda modda almashinuvi buzilishlari, gormonal muvozanatsizlik va reproduktiv funksiyaning izdan chiqishi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotning dolzarbligi reproduktiv yoshdagi ayollar orasida semizlikning tobora keng tarqalishi va neogormonlarning endokrin bepushtlik patogenezidagi roli haqidagi tushunchalarning cheklanganligi bilan asoslanadi. Materiallar va usullar: Tadqiqotga reproduktiv faoliyati buzilgan va turli darajadagi ortiqcha tana vazniga ega bo‘lgan 114 nafar ayol jalb etildi. Klinik baholash, gormonal profillarni o‘rganish, uglevod va lipid almashinuvini tahlil qilish hamda jigar faoliyatini tekshirish o‘tkazildi. Leptin, adiponektin va boshqa metabolik faol peptidlar kabi neogormonlar darajasi standart laboratoriya usullari orqali aniqlandi. Natijalar: Metabolik ko‘rsatkichlarda sezilarli farqlar aniqlandi, bu esa yog‘ to‘qimalari disfunksiyasi va neyroendokrin boshqaruvdagi buzilishlar darajasini ko‘rsatib berdi. Leptin miqdorining yuqoriligi va adiponektin konsentratsiyasining pastligi insulinga chidamlilik belgilari, jigar fermentlari faolligining ortishi va salbiy lipid profili bilan bog‘liq ekanligi aniqlandi. Neogormon sekretsiyasida sezilarli o‘zgarishlarga ega ayollarda anovulyator sikllar va tuxumdon zaxirasining pasayishi ko‘proq kuzatildi. Bu natijalar semizlikka chalingan ayollarda endokrin bepushtlikning rivojlanishida moddalar almashinuvining buzilishi muhim ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Yangilik: Tadqiqot semiz ayollarda neogormonlar darajasi, metabolik holat va reproduktiv tizim buzilishlari o‘rtasidagi keng qamrovli aloqani aniqladi. Olingan natijalar metabolik kasalliklar fonida bepushtlik rivojlanishi mexanizmlari haqidagi zamonaviy bilimlarni kengaytiradi hamda neogormonlarning biomarkerlar sifatidagi potensial tashxis qiymatini ko‘rsatadi. Xulosa: Tadqiqot natijalari semizlik va reproduktiv kasalliklarga chalingan ayollarda metabolik va gormonal holatni, jumladan neogormonlarni baholashni muntazam nazorat qilishning muhimligini ko‘rsatmoqda. Endokrin buzilishlarni tashxislash va davolashga kompleks yondashuv bepushtlikni davolash samaradorligini oshirishi va reproduktiv natijalarni yaxshilashi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0