Semizlik va arterial gipertenziyasi bo‘lgan bolalarning kompleks klinik va metabolik baholanishi
Annotatsiya
Kirish. Bolalar va o‘smirlar orasida semizlik zamonaviy pediatriya va bolalar kardiologiyasining eng dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammolaridan biridir. Abdominal semizlikning tobora keng tarqalishi arterial gipertenziya, insulinrezistentlik, dislipidemiya hamda yurak-qon tomir tizimining erta shikastlanishlari rivojlanish xavfining ortishi bilan kechadi. Mazkur yo‘nalishda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilganiga qaramay, semizlik bilan og‘rigan bolalarda klinik, metabolik va yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlarning o‘zaro bog‘liqligi yetarli darajada o‘rganilmagan. Bu esa kardiometabolik xavf omillarini kompleks baholash zarurligini belgilaydi. Tadqiqot maqsadi semizlik bilan og‘rigan bolalarning klinik va metabolik xususiyatlarini o‘rganish, antropometrik ko‘rsatkichlar, uglevod va lipid almashinuvi buzilishlari, arterial gipertenziya hamda yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni baholash, shuningdek, bolalarda metabolik sindrom komponentlari tuzilishini aniqlash. Material va usullar. Tadqiqotga 10–18 yoshdagi ekzogen-konstitutsional semizlik bilan og‘rigan 55 nafar bola jalb qilindi. Nazorat guruhini yoshi mos keluvchi 20 nafar amaliy sog‘lom bola tashkil etdi. Barcha ishtirokchilarda klinik tekshiruv, antropometrik baholash, tana massa indeksini hisoblash, bel aylanasi va bel/son nisbatini aniqlash, arterial qon bosimini o‘lchash, elektrokardiografiya hamda uglevod va lipid almashinuvi ko‘rsatkichlari, siydik kislotasi, immunoreaktiv insulin va HOMA-IR indeksini aniqlashni o‘z ichiga olgan biokimyoviy tekshiruvlar o‘tkazildi. Statistik ishlov berishda klinik va laborator ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi korrelyatsion tahlil amalga oshirildi. Natijalar va muhokama. Abdominal semizlik va arterial gipertenziyaga ega bolalarda kasallikning erta boshlanishi, jismoniy hamda jinsiy rivojlanishning tezlashishi, yurak-qon tomir tizimining funksional buzilishlari va arterial qon bosimining barqaror oshishi kuzatildi. Uglevod almashinuvi buzilishlari bemorlarning qariyb uchdan bir qismida aniqlanib, HOMA-IR indeksining oshishi insulinrezistentlik mavjudligini tasdiqladi. Abdominal semizlik bilan og‘rigan bolalarda gipertrigliseridemiya, umumiy xolesterin va past zichlikdagi lipoproteinlar xolesterinining oshishi, yuqori zichlikdagi lipoproteinlar xolesterinining esa pasayishi sezilarli darajada ko‘proq uchradi. Siydik kislotasi miqdori oshgan bo‘lib, u tana massa indeksi va arterial qon bosimi bilan ishonchli musbat korrelyatsiyani namoyon etdi. Korrelyatsion tahlil semizlik darajasi, uglevod va lipid almashinuvi buzilishlari, giperurikemiya hamda yurak-qon tomir tizimidagi o‘zgarishlar o‘rtasida yaqin bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi, bu esa metabolik sindrom va yurak-qon tomir patologiyasining umumiy patogenetik mexanizmlarini tasdiqlaydi. Xulosa. Abdominal semizlik, ayniqsa arterial gipertenziya bilan birga kechgan hollarda, bolalarda eng yaqqol klinik, metabolik va yurak-qon tomir buzilishlari kuzatiladi. Insulinrezistentlik, dislipidemiya, giperurikemiya va yurak-qon tomir tizimidagi funksional o‘zgarishlarning rivojlanishi semizlik darajasining ortishi hamda arterial qon bosimining yuqorilashi bilan chambarchas bog‘liq. Olingan natijalar semizlik bilan og‘rigan bolalarda uzoq muddatli yurak-qon tomir asoratlarining oldini olish maqsadida metabolik sindrom komponentlarini erta aniqlash va kardiometabolik xavf omillarini kompleks baholash zarurligini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
Averyanov AP. Obesity in children and adolescents: Clinical and metabolic characteristics, treatment, prognosis, and prevention of complications. International Journal of Endocrinology. 2009; 4(22):45–52.
Дедов И.И., Мельниченко Г.А., Бутрова С.А. и др. Ожирение в подростковом возрасте: результаты российского эпидемиологического исследования // Терапевтический архив. – 2007. – Т. 79, № 10. – С. 28–32.
Dedov II, Mel'nichenko GA, Butrova SA, et al. Ozhirenie v podrostkovom vozraste: rezul'taty rossiyskogo epidemiologicheskogo issledovaniya [Obesity in adolescence: Results of a Russian epidemiological study]. Terapevticheskii Arkhiv. 2007;79(10):28–32.
Дедов И.И., Мельниченко Г.А. (ред.). Ожирение: этиология, патогенез и клинические аспекты. – Москва: Медицинское информационное агентство (МИА), 2006. – 456 с.
Dedov II, Mel'nichenko GA, editors. Ozhirenie: etiologiya, patogenez i klinicheskie aspekty [Obesity: Etiology, Pathogenesis and Clinical Aspects]. Moscow: Meditsinskoe informatsionnoe agentstvo (MIA); 2006.
Ровда Ю.И., Миняйлова Н.Н., Казакова Л.М. Некоторые аспекты метаболического синдрома у детей и подростков // Педиатрия. – 2010. – Т. 89, № 4. – С. 111–115.
Rovda YI, Minyailova NN, Kazakova LM. Nekotorye aspekty metabolicheskogo sindroma u detey i podrostkov [Some aspects of metabolic syndrome in children and adolescents]. Pediatriya. 2010;89(4):111–115.
Строев Ю.И., Чурилов Л.П. (ред.). Ожирение у подростков. – Санкт-Петербург: ЭЛБИ-СПб, 2003. – 216 с.
Stroyev YI, Churilov LP, editors. Ozhirenie u podrostkov [Obesity in Adolescents]. Saint Petersburg: ELBI-SPb; 2003.
Яковлева Л.В., Мелитицкая А.В. Взаимосвязь избыточной массы тела, метаболических нарушений и артериальной гипертензии у подростков // Педиатрия. – 2010. – Т. 89, № 5. – С. 36–39.
Yakovleva LV, Melititskaya AV. Vzaimosvyaz' izbytochnoy massy tela, metabolicheskikh narusheniy i arterial'noy gipertenzii u podrostkov [Relationship between excess body weight, metabolic disorders, and arterial hypertension in adolescents]. Pediatriya. 2010;89(5):36–39.
World Health Organization. WHO Guideline on the Prevention and Management of Childhood Obesity. – Geneva: World Health Organization, 2022.
International Diabetes Federation. IDF Consensus Definition of Metabolic Syndrome in Children and Adolescents. – Brussels: International Diabetes Federation.
Hampl S.E., Hassink S.G., Skinner A.C., et al. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Treatment of Children and Adolescents With Obesity // Pediatrics. – 2023. – Vol. 151, No. 2. – e2022060640. DOI: 10.1542/peds.2022-060640
European Society of Hypertension. 2023 Guidelines for the Management of Arterial Hypertension in Children and Adolescents // Journal of Hypertension. – 2023. – Vol. 41. – P. 1874–2071. DOI: 10.1097/HJH.0000000000003480
American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2025 // Diabetes Care. – 2025. – Vol. 48 (Suppl. 1).
European Association for the Study of Obesity. Childhood Obesity: Position Statement and Recommendations // Obesity Facts. – 2024.
World Obesity Federation. World Obesity Atlas 2025. – London: World Obesity Federation, 2025.
Centers for Disease Control and Prevention. Childhood Obesity Facts. – Atlanta: Centers for Disease Control and Prevention, 2024.
European Society of Cardiology. Cardiovascular Prevention in Children and Adolescents: Current Recommendations // European Heart Journal. – 2024.
Epidemiological Features of Physical Development Of Children of Andizhan Region of The Republic of Uzbekistan Depending on Body Mass Index. IJSP [Internet]. 2024 Jun. 30 [cited 2026 Aug. 12];3(6):633-41. Available from: http://ijsp.uz/index.php/journal/article/view/259

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.